TÜRK PARASININ KIYMETİNİ KORUMA AMAÇLI DÖVİZLE SÖZLEŞME YASAĞI
Dayanak Kanun:
1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun
Madde 1 – Türk parasının değerini korumak amacıyla kambiyo işlemleri ve kıymetli madenlerle ilgili düzenlemeler yapma yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
Bu yetkiye dayanılarak 32 Sayılı Karar çıkarılmış; bu kararın uygulanmasına dair usuller 2008-32/34 sayılı Tebliğ ile düzenlenmiştir.
HANGİ SÖZLEŞMELERDE DÖVİZ VEYA ALTIN KULLANIMI YASAKTIR?
Tebliğ 8. madde uyarınca Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılan aşağıdaki sözleşmelerin döviz cinsinden veya dövize endeksli (örneğin gram altın) olarak düzenlenmesi yasaktır:
- Konut ve çatılı işyeri satış ve kira sözleşmeleri
- Taşıt satış ve kiralama sözleşmeleri
- Hizmet sözleşmeleri (istisnalar hariç)
- İş sözleşmeleri (istisnalar hariç)
- Dövize endeksli kıymetli evraklar (senet, çek)
Altınla yapılan sözleşmeler de bu kapsamdadır çünkü uluslararası piyasalarda altın döviz cinsinden fiyatlanır. Bu nedenle altına endeksli sözleşmeler de dövize endeksli sayılır ve yasaktır. (Bkz: Tebliğ m.8/22)
YASAĞA AYKIRILIK HALİNDE UYGULANACAK YAPTIRIMLAR
1. İdari Para Cezası
1567 Sayılı Kanun m.3 uyarınca:
Cumhurbaşkanının bu Kanun hükümlerine göre yaptığı işlemlere aykırı davrananlara 3.000 TL – 25.000 TL arası idari para cezası uygulanır.
- Her bir sözleşme için ayrı ceza verilir.
- Ceza kararı vermeye yetkili makam: Cumhuriyet savcısıdır.
2. Sözleşme Bedelinin TL Olarak Yeniden Belirlenmesi
Tebliğ m.8/27 ve 28:
Yasak kapsamındaki sözleşmelerde dövizle belirlenen bedel, TL cinsinden yeniden belirlenmek zorundadır.
Tarafların mutabakata varamaması halinde:
- 2 Ocak 2018 tarihli TCMB efektif satış kuru esas alınır.
- Bu değer, TÜFE oranları dikkate alınarak güncellenir.
- Bedel bu şekilde TL karşılığı olarak belirlenmiş sayılır.
3. Kıymetli Evraklarda Döviz Kullanımı Yasağı
Tebliğ m.8/21:
Yasak kapsamındaki sözleşmelere dayanarak düzenlenen senetlerde, çeklerde veya benzeri kıymetli evraklarda döviz tutarı yazılamaz. Aksi durumda bu belgeler geçersiz sayılır.
4. Yetkisiz Faaliyet Halinde Uygulanan Ceza
1567 sayılı Kanun m.3 (Ek fıkra, 7144 s. Kanun):
Yetki belgesi olmadan dövizle ilgili ticari faaliyet gösterenlere:
- 50.000 TL – 250.000 TL arasında idari para cezası uygulanır.
- Faaliyet gösterilen işyeri 1 ila 6 ay süreyle kapatılır.
- Tekrarı halinde süresiz kapatma uygulanır.
5. Tüzel Kişiler İçin Cezai Sorumluluk
Fiil tüzel kişi yararına işlenmişse, aynı miktarda ceza tüzel kişiye de uygulanır.
6. Gecikme Faizi ve Artırım
Kesinleşmiş cezalar için ödeme tarihine kadar:
- Gecikme faizi
- İlgili dönem için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun’a göre gecikme zammı oranında tahsilat yapılır.
ÖZET TABLO: YASAK VE SONUÇLARI
| Eylem | Yaptırımı |
|---|---|
| Konut veya işyeri kira/satış sözleşmesinin dövizle yapılması | 3.000 – 25.000 TL idari para cezası |
| Kıymetli evrakta döviz yazılması | Evrak geçersiz olur |
| Bedelin TL olarak belirlenmemesi | 2 Ocak 2018 kuru + TÜFE ile TL karşılık hesaplanır |
| Yetkisiz döviz faaliyeti | 50.000 – 250.000 TL ceza + işyeri kapatma |
| Tüzel kişi lehine ihlal | Tüzel kişiye de aynı ceza |
| Ceza tahsili | Gecikme faizi uygulanır |
MEVZUAT DAYANAKLARI
- 1567 sayılı Kanun
- 32 Sayılı Karar
- 2008-32/34 sayılı Tebliğ (Güncel haliyle)
- Tebliğ’in 8. maddesi ve Geçici 8. madde
