İmara Aykırı Yapı Nedir?
“İmara aykırı yapı” kavramı, bir şehir veya bölgede belirlenen inşaat ve yapı standartlarına veya izinlerine uymayan yapılar için kullanılır. Bu durum, genelde belediyelerin veya ilgili yerel yönetim birimlerinin belirlediği imar planlarına ve bina yönetmeliklerine uyulmaması anlamına gelir. Şimdi, bu konsepti biraz daha derinlemesine inceleyelim:
İmar Planı Nedir?
İmar planı, bir şehir veya bölgenin nasıl geliştirileceğini, binaların nerede ve nasıl inşa edilebileceğini belirleyen bir çeşit “harita” ve kılavuzdur. Bu planlar, hangi alanların konut, ticaret, sanayi, yeşil alan gibi farklı amaçlar için kullanılacağını gösterir ve binaların maksimum yükseklikleri, kat sayıları, bahçe mesafeleri gibi detayları içerir.
İmara Aykırı Yapılar Nelerdir?
İmara aykırı yapılar, yukarıda bahsedilen imar planlarına veya bina yönetmeliklerine aykırı olarak inşa edilen yapılardır. Bu, yapılan yapının belirlenen yükseklikten daha yüksek olması, izin verilen alanın dışına taşması veya belirlenen kullanım amacının dışında bir amaçla kullanılması gibi durumlar olabilir.
Örneğin, sadece iki katlı bina yapılması planlanan bir alanda beş katlı bir bina inşa etmek imara aykırılık oluşturur.
İmara Aykırı Yapı Varsa Ne Olur?
Şikayet üzerine veya denetim üzerine idare memurları gelerek çeşitli tespitler yaparlar. İmar Kanunu 32.madde bu konuyu düzenler.
- Ruhsatsız veya Ruhsat Aykırılığı Tespiti: Yapıya ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine, projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı olarak başlandığının tespiti durumunda, ilgili belediye veya valilik harekete geçer.
- İnşaatın Durması ve Mühürlenmesi: Tespit edilen yapı hemen mühürlenir ve inşaat durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırılığı tapu kayıtlarına işlenir ve bu kayıt, aykırılık giderilmeden kaldırılamaz.
- Yapı Tatil Zaptı ve Tebliğ: Yapı tatil zaptının asılması ve yapı sahibine tebliğ edilmesiyle süreç resmiyet kazanır. Ayrıca, tebliğin bir nüshası muhtara ve bir nüshası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne gönderilir.
- Ruhsata Uygun Hale Getirme Süreci: Yapı sahibi, durdurulan inşaatın mührünün kaldırılmasını talep edebilmek için en fazla bir ay içinde yapısını ruhsata uygun hale getirmeli veya gerekli ruhsatı almalıdır.
- Mührün Kaldırılması: Yapının ruhsata uygun hale getirildiği veya gerekli ruhsatın alındığı tespit edilirse, mühür kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
- Ruhsat İptali ve Yıkım: Ruhsata uygunluk sağlanamazsa, ruhsat iptal edilir ve yapı belediye veya valilikçe yıkılır. Yıkım masrafları yapı sahibinden tahsil edilir.
- Yıkım Maliyetleri ve Tahsilat: Yıkım maliyetleri, ilgili idare tarafından Bakanlık döner sermayesinden karşılanabilir ve bu maliyetler ilgili idareden %100 fazlasıyla tahsil edilir. Tahsilat yapılamazsa, ilgili idarenin paylarından kesinti yapılır.
- Hemen İptal Edilecek Ruhsatlar: Ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatları, bir aylık süre beklemeden iptal edilir.
İmar Kanunu 42.Madde Para Cezalarını Düzenler
Bu madde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden yapılar için uygulanacak idari para cezalarının nasıl hesaplanacağını ve ne zaman uygulanacağını detaylandırır.
Diyelim ki, sizin bir arsanız var ve bu arsaya bir ev yapmak istiyorsunuz. Normalde, bu iş için önce belediyeden izin almanız gerekiyor, yani bir “ruhsat”. Bu ruhsat, evinizi nasıl yapacağınız konusunda bazı kurallara uymayı taahhüt ettiğiniz anlamına gelir. Ancak eğer siz bu ruhsatsız bir şekilde ya da ruhsatınızda yazanlardan farklı bir şekilde ev yaparsanız, yasa sizi cezalandırabilir.
Örnek olarak, ruhsatsız bir şekilde 100 metrekarelik bir ev yaptınız diyelim. Eğer bu ev, bakanlığın belirlediği birinci sınıf A grubu bir yapıysa, her metrekare için 3 Türk Lirası ceza ödersiniz, yani toplamda 300 Türk Lirası. Eğer bu yapı, örneğin, bir koruma alanında ya da başkasının arsasında yapılmışsa, cezanız daha da artabilir.
Aynı zamanda, bu yapılar çevreye zarar verebiliyorsa veya insanların can ve mal güvenliğini tehdit ediyorsa, cezalar daha da ağırlaşır. Örneğin, yapılan evin sağlam olmadığı ve bir afet durumunda yıkılma riski taşıdığı tespit edilirse, ceza miktarı artar.
Ayrıca, yapılan herhangi bir imar kanununa aykırılık, yapı sahibi, inşaatı yapan müteahhit ve durumu bildirmeyen mühendis gibi sorumlu kişilere de farklı oranlarda cezalar getirir.
Son olarak, bu kurallara uymamanın sonucunda, yaptırımlar sadece para cezasıyla sınırlı kalmaz. Örneğin, bir müteahhidin yetki belgesi iptal edilebilir veya bir yapı ruhsatsız olduğu için mühürlenip kullanıma kapatılabilir.
“Anayasa Mahkemesi kararı ile, İmar Kanununa aykırı ve daha öncede suç olan fiilin olmaktan çıkarılmayıp, yalnızca suçun karşılığı olarak verilecek para cezasının, bir kısım kriterler göz önünde bulundurularak hesaplanması ve bu suretle kişilerin hukuk güvenliğine kavuşturulmasının hedeflendiği, bu doğrultuda 3194 sayılı İmar Kanunu’nun ilgili maddesinde bu suçun karşılığı para cezasının bir kısım kriterler göz önünde bulundurularak hesaplanmasının öngörüldüğü dikkate alındığında, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun ilgili maddesini değiştiren 5940 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 17.12.2009 tarihinden sonra düzenlenen 22.10.2010 tarihli yapı tatil zaptı ile ruhsatsız yapı yapıldığını tespit edilmesi üzerine, para cezası uygulanmasının önünde herhangi bir hukuki engel bulunmadığından, İdare Mahkemesince para cezasının esası incelenerek bir karar verilmesi gerekirken aksi yöndeki kararda hukuki isabet görülememiştir.” T.C. Danıştay 14.DAİRE Esas:2012-3695 Karar:2013-3824 Karar Tarihi:21.05.2013
“Dosyanın içeriğinde bulunan ve jandarma tarafından düzenlenen 04/03/2013 tarihli tutanakta; 26/02/2013 günlü yapı tatil zaptıyla durdurulan davaya konu inşaatın, inşai faaliyetlerinin halen devam ettiği tespit edilmiştir. İnşai faaliyetlerin tamamlanmış ve yapının kullanılıyor olduğunun somut bir şekilde ortaya konulmadan 12 numaralı alt bent uyarınca artırım uygulanmasında da hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” T.C. Danıştay 14.DAİRE Esas:2014-3422 Karar:2017-4260 Karar Tarihi:21.06.2017
TEKERRÜR HÜKÜMLERİNİN DİKKATE ALINMASI GEREKİR
“Yapı tatil zaptı ile tespit edilen aykırılıklar nedeniyle para cezası verilmesinden sonra, aynı yapıda ruhsat ve eklerine aykırı ya da ruhsatsız olarak yapı yapıldığının yeniden tespiti halinde, yeni bir yapı tatil tutanağı düzenlenmek suretiyle tespite konu aykırılıklar üzerinden yeni fiile verilecek ceza miktarı belirlendikten sonra, bu miktar üzerinden tekerrür hükmü uygulamak suretiyle, başka bir ifadeyle; ilk yapılan tespitten sonra inşasına devam edilen kısım üzerinden hesaplanacak para cezasının tekerrür hükümleri uygulanarak bir kat artırılarak verilmesi gerekirken, bir önceki cezanın bir katının alınması suretiyle tesis edilen işlemde hukuka uyarlık, İdare Mahkemesi kararının para cezasının reddine ilişkin kısmında ise hukuki isabet görülmemiştir.” T.C. Danıştay 14.DAİRE Esas:2015-6102 Karar:2018-5683 Karar Tarihi:25.09.2018
