İlave İmar Para Cezası Nedir? Ne Zaman Ceza Gelir, Hesaplaması Nasıl?
“Bir arsam var ama üzerine bir şey dikemiyorum. Bir de üstüne astronomik para cezası geliyor. Bu adil mi?”
Evet, bugün Türkiye’de pek çok arsa sahibi işte bu cümleyi kuruyor. Çünkü imar hukukunda 2020 yılında yapılan kritik bir değişiklikle birlikte, “ilave imar para cezası” uygulaması devreye girdi. Bu yazıda, konuyu herkesin anlayabileceği şekilde, ancak hukuki ciddiyetiyle ele alıyoruz.
İlave İmar Para Cezası Ne Demek?
26 Mart 2020 tarihli 7226 sayılı Kanun ile 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine yeni bir fıkra geldi. Bu düzenlemeyle birlikte, artık sadece klasik imar para cezası verilmesi yetmiyor. Eğer kişi ya da kurum, arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeriyle çarpımı sonucu ortaya çıkan bedel kadar bir miktarla daha cezalandırılıyor. Bu ceza, “ilave imar para cezası” olarak adlandırılıyor.
Bu Değişiklik Neyi Amaçladı?
Kanun koyucu bu düzenlemeyle özellikle şehir merkezlerinde değeri yüksek arsalar üzerindeki kaçak yapılaşmayı daha ağır cezalandırmayı hedefledi. Özellikle ruhsatsız yapılar ya da ruhsatı olup da eklenen kaçak bölümler, artık sadece klasik ceza ile değil, bir de arsanın ekonomik değerine göre hesaplanan ilave ceza ile karşılaşıyor.
Peki Bu Cezanın Hesaplaması Nasıl?
Hukuki formül oldukça net:
(İmara Aykırı Alan) × (Arazinin Emlak Vergisi Metrekare Değeri) = İlave İmar Para Cezası
Ancak süreç sadece bu kadarla kalmıyor. Cezayı 3 aşamalı bir sistemle hesaplıyorlar:
- Temel Para Cezası:
3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasındaki (a) ve (b) bentlerine göre temel ceza ortaya çıkıyor. - Artırım Nedenleri:
Aynı maddenin (c) bendinde yer alan artırıma yol açan nedenler değerlendirilip ceza miktarına ekleme gerçekleşiyor. - İlave Para Cezası:
En son olarak da yukarıda anlattığımız gibi idare, arsa değeri üzerinden ilave ceza hesaplıyor.
İlave Cezanın Uygulanmasında Hangi Hatalar Yapılıyor?
Bu noktada dikkat etmek gereken çok önemli hukuki hususlar bulunuyor. Özellikle belediyeler, encümen kararlarında bu cezaları keserken aşağıdaki eksiklikleri sık yapıyor:
- Cezanın yasal dayanağını belirtmiyorlar.
- Encümen kararında ilave ceza olduğuna hiç değinmiyorlar.
- Yasal süre içinde aykırılığın giderilmesi durumunda cezanın tahsil edilmeyeceğini belirtmiyorlar.
Oysa 7226 sayılı Kanun açıkça şunu söylüyor:
“Bu fıkra uyarınca verilen ilave para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilirse ceza tahsil edilmez.”
Yani aykırılığı bir ay içinde ortadan kaldıran kişi, bu ağır yüke mecbur değildir. Ancak birçok vatandaş bu bilgiyi bilmediği için ödeme yapmak zorunda kalıyor.
Anayasa Mahkemesi’ne Başvuru Mevcut Mu mu?
Evet, ilave imar para cezasının Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvuruldu. Başvuru 26.01.2022 tarihli 2020/95E – 2022/3K sayılı karar ile reddedildi. Gerekçe: somut norm denetimi açısından bir aykırılık bulunmaması. Yani düzenleme Anayasa’ya aykırı bulunmadı.
İlave İmar Para Cezası Hakkında Ne Yapmalı?
Eğer arsanızda ruhsatsız ya da projeye aykırı bir yapılaşma varsa ve belediye tarafından ilave imar para cezası uygulanmışsa:
- İlk olarak encümen kararını detaylıca inceleyin. Yasal dayanak, hesaplama kalemleri ve süre mevcut mu?
- Tebligattan itibaren 1 ay içinde aykırılığı ortadan kaldırabiliyorsanız, bunu mutlaka belgeleyin.
- Eksik veya hatalı tebligat varsa, bu durumu dava konusu yapabilirsiniz.
- Gerekiyorsa hukuki danışmanlık alarak idare mahkemesinde dava açabilirsiniz.
