Anayasal Haklar Kapsamında Değerlendirme
Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 34. maddesi ile güvence altına alınmıştır:
“Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.”
Bu hak sadece vatandaşlar için değil, işçiler dahil tüm bireyler için geçerlidir. Dolayısıyla, işçilerin barışçıl ve şiddet içermeyen gösterilere katılması, temel bir anayasal hak olarak tanınmıştır.
İş Kanunu Açısından Durum
4857 sayılı İş Kanunu’nda, işçilerin yalnızca gösterilere katıldığı gerekçesiyle “haklı nedenle ve tazminatsız” olarak işten çıkarılmasını düzenleyen açık bir hüküm bulunmamaktadır.
İşverenin haklı nedenle fesih hakkı genellikle aşağıdaki durumlara dayanır (md. 25):
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller
- İşçinin işverene veya diğer çalışanlara karşı şiddeti, hakareti
- İşçinin görevini kötüye kullanması
- Hırsızlık, güveni kötüye kullanma vb.
Ancak gösterilere katılmak bu maddelere doğrudan girmez. Dolayısıyla işverenin, sırf işçinin bir gösteriye katıldığını gerekçe göstererek tazminatsız işten çıkarma yapması hukuka aykırıdır.
Yargıtay Kararlarında Durum
Yargıtay, bu tür davalarda eylemin barışçıl olup olmadığına, iş yerini ne kadar etkilediğine ve işçinin davranışlarının işverene zarar verip vermediğine bakmaktadır. Örneğin:
- Barışçıl ve kısa süreli gösterilere katılım → Tazminatsız fesih gerekçesi olamaz.
- Uzun süreli işe gelmeme, şirketi karalama, şiddet içerikli eylemlere katılım → İşverenin fesih hakkını doğurabilir (ama bu durumda da işçinin savunması alınmalıdır).
İşveren Yine de İşçiyi Çıkarabilir mi?
Evet, işveren her zaman geçerli nedenle fesih yapabilir. Bu durumda:
- İşçiye ihbar süresi verilir veya ihbar tazminatı ödenir.
- İşçi, kıdem tazminatına hak kazanır.
Ancak “haklı nedenle ve derhal fesih” (yani tazminatsız çıkarma) ancak işçinin eylemleri İş Kanunu madde 25’teki ağır ihlallere giriyorsa mümkün olabilir. Yani sırf gösteriye katıldı diye değil.
Eylem Şiddet İçeriyorsa Ne Olur?
Bu önemli bir ayrımdır:
- Şiddet içeriyorsa, kamu düzenine aykırılık, mala zarar verme, işverenin itibarına zarar verme gibi durumlar varsa → Tazminatsız fesih mümkün olabilir.
- Ancak bu durumda da somut deliller, kamera kayıtları ve disiplin süreci gerekir.
Sonuç
Kısaca özetlemek gerekirse:
- İşçilerin barışçıl ve şiddet içermeyen gösterilere katılması anayasal bir haktır.
- İşveren, sırf bu nedenle tazminatsız çıkarma yapamaz.
- Ancak geçerli neden varsa (örneğin işe geç gelme, işyerinin işleyişini aksatma) işveren kıdem ve ihbar tazminatını ödeyerek işten çıkarabilir.
- Eylem şiddet içeriyor, kamu düzenini bozuyorsa veya işverene zarar veriyorsa → tazminatsız fesih gündeme gelebilir.
- Yargıtay kararları da bu ayrımı desteklemektedir.
