Kıdem tazminatına esas ücret nasıl bulunur? Giydirilmiş/çıplak/brüt/net ücret ayrımı.

Kıdem tazminatı hesabında ücret nasıl belirlenir?

Kıdem tazminatı fesih tarihinde son brüt ücret üzerinden hesaplanır. Hesap yapılırken işverenin vermiş olduğu yakacak, giyim, yemek, ticket, servis gibi olanaklar da ücrete eklenir ve kıdem tazminatı giydirilmiş ücret bulunur.

Brüt ücret, işçinin fiilen eline geçen ücret değil, sigorta primi, vergi, sendika  aidatı gibi kesintiler yapılmaksızın belirlenen ücrettir.

Kıdem tazminatına esas alınacak ücretin tespitinde  asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler göz önünde tutulur. İkramiye, devamlılık arz eden prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, kira, aydınlatma, servis yardımı, yemek yardımı ve benzeri ödemeler kıdem tazminatında dikkate alınır.

Yani kıdem tazminatını hesaplıyorken işçinin aldığı brüt ücretin çalıştığı süre ile çarpımına bakılır.

İşçiye sağlanan özel sağlık sigortası, hayat sigortası prim ödemeleri de para ile ölçülebilen menfaat kavramına dahil olup, tazminata esas ücrete eklenmelidir.

İşçiye sağlanan koruyucu elbise, gözlük, baret, ayakkabı, işyerinde kullanılmak üzere sabun, havlu, ya da işçilik alacaklarından olan fazla çalışma, ulusal bayram genel tatil, hafta tatili alacakları dikkate alınmaz.

Dönemsel yardımlarda, işçinin çıkmadan önce aldığın dönemsel yardımlardan en son ve en yüksek olanı kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacaktır. Örneğin işçi her ay 400 TL yemek yardımı alıyorken, yeni yılda 500 TL’ye çıkarılmış ve iş akti yeni döneme geçildikten sonra feshedildiyse yemek yardımı 500 TL kabul edilecektir.

Asgari geçim indirimi ücretin eki değildir. AGİ bireyin ve ailesinin geçimini asgari geçim düzeyini sağlayacak bölümün toplam gelirden düşülerek vergi dışı bırakılmasıdır. Tazminat ve işçilik alacaklarında ücrete dahil edilmez. (9.HD 2011/49463E. 2011/45610K, 28.11.2011 T.) Dolayısıyla kıdem tazminatı hesabına AGİ eklemesi yapılmaz.

Dönemsel niteliği olmayan ücret dışındaki para ve para ile ölçülebilen menfaatler kıdem tazminatına nasıl eklenecektir?

Ücret dışındaki para ve para ile ölçülebilen menfaatler tazminat hesabında, son bir yıl içinde yapılan ödemeler toplamının 365’e bölünmesi suretiyle bir güne düşen miktarın belirlenmesi ile hesaplanır. (9.HD 7.2.2005 gün 2005/950E, 2005/3328K.)

Dönemsel niteliği olmayan, parasal haklar bakımından, yıl içinde yapılan ödemelerin 365 güne bölünmesi suretiyle bir güne düşen tutarın belirlenmesi gerekir.

Tır şoförlerinin yıl içinde aldığı sefer(yol) prim ücreti sürekli değişiklik göstermektedir. 4857 sayılı Kanun’un 120.maddesi uyarınca yürürlüğü devam eden mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14.maddesi;

‘Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur.’

Sonuç olarak, sürekli sabit olmayan, iş koluna ve yapısına göre değişen ücretlerde son bir yıllık ortalama bulunmalı ve kıdem tazminatı hesabına eklenmelidir. Yargıtay 9 Hukuk Dairesi yerleşik içtihatları bu şekildedir. ( 9.HD 10.10.2008 gün 2007/27615E, 2008/26209 K.) Harcırahlar da bu şekilde hesaplanarak tazminata dahil edilecektir.

Bahşişler kıdem tazminatına dahil edilmelidir. Ele geçen bahşiş brüttür. Brüte çevrilmeden eklenmelidir.

Barınma yardımı kıdem tazminatına dahil edilmelidir. Brüte çevrilmeden eklenmelidir.

Aylık bedava alışveriş imkanı kıdem tazminatına dahil edilir.

Tır, Otobüs, Uzun yol şoförlerinin primleri kıdem tazminatında dikkate alınır mı?

Şoförlerin gidilen mesafeye göre yıl primi adı altında ödemeler aldığı bilinmektedir. Çoğunlukla asgari ücret seviyesinde sabit maaş alan şoförlerin, toplam kazançlarının büyük kısmını primler oluşturmaktadır. Bu halde tazminata esas ücretin tespitinde yol primi adı altında yapılan ödemelerin de dikkate alınması gereklidir.

Ücretin asgari (garanti) ücret ve sefer primi toplamından oluşması durumunda, işçinin ayda kaç sefer yaptığı belirlenerek aylık sefer primi ile asgari ücretin toplamı üzerinden tazminata esas ücret tespit olunur. Yurt dışına çıkış periyodunun değişkenlik göstermesi ve gidilen ülkeye göre sefer priminin değişmesi halinde, işçinin bir yılda yapmış olduğu seferlere göre aldığı prim tutarları toplamının bir güne bölünmesi suretiyle günlük tazminata esas ücret belirlenir . 9. Hukuk Dairesi 2014/26796 E. , 2015/36803 K. 24.12.2015

Uluslararası çalışan tır şoförlerinin aylık ücretleri genelde “asgari ücret+sefer primi” şeklinde belirlenir. İşçinin son bir yıllık dönemde yaptığı sefer sayısına göre aldığı toplam primin 365’e bölünüp, 30 sayısıyla çarpılmasıyla bir aylık ücrete isabet eden prim miktarı belirlenir. Polis kayıtları getirtilerek işçinin son bir yılda yaptığı sefer sayısı belirlenmelidir. Polis kayıtlarına göre işçinin yurt dışında bulunduğu süreler kapsamında genel tatil ücreti hesaplanmalıdır. 7. Hukuk Dairesi 2013/18261 E. , 2014/1037 K. 27.01.2014 T

Sefer başına yapılan prim ödemesi tır şoförleri açısından asli unsurlarından olup,           ücretin, sefer başına ödenen primler dahil edilerek belirlenmesinin gerektiğinin dikkate alınmaması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. 7.HD. 2013/23367E. 2014/7174K. 01.04.2014 T.

EMSAL KARARLAR:

ÖZET:Uluslararası çalışan tır şoförlerinin aylık ücretleri genelde “asgari ücret+sefer primi” şeklinde belirlenir. İşçinin son bir yıllık dönemde yaptığı sefer sayısına göre aldığı toplam primin 365’e bölünüp, 30 sayısıyla çarpılmasıyla bir aylık ücrete isabet eden prim miktarı belirlenir. Polis kayıtları getirtilerek işçinin son bir yılda yaptığı sefer sayısı belirlenmelidir. Polis kayıtlarına göre işçinin yurt dışında bulunduğu süreler kapsamında genel tatil ücreti hesaplanmalıdır.

7. Hukuk Dairesi 2013/18261 E. , 2014/1037 K.

“İçtihat Metni”

Mahkemesi : Mersin 1. İş Mahkemesi
Tarihi : 21/03/2013
Numarası : 2012/330-2013/132

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay’ca incelenmesi davacı tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşılmakla, dosya incelendi, gereği görüşüldü:
1-Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine.
2-Davacı vekili, davacının 09.04.2008-31.08.2010 tarihleri arasında çalıştığını, sözleşmenin haksız feshedildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin, fazla mesai ile ulusal bayram ve genel tatil ile hafta tatili alacaklarının tahsilini talep etmiştir.
Davalı davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Davacı işçi tır şoförü olup, ücreti yönünden taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.
Tır şoförleri yurt içinde veya yurt dışına sefer yapmak olmak üzere iki şekilde çalışabilirler. Ülke içinde taşımacılık işinde çalışan tır şoförlerinin ücretleri taraflar arasında temel ücret olarak kararlaştırılabileceği gibi, sabit ücrete ilave olarak sefer sayısına ya da katedilen kilometre başına ödenen prim şeklinde gerçekleşebilmektedir.
Uluslararası alanda çalışan tır şoförlerinin ücretleri genelde asgari ücret ve sefere bağlı prim esasına göre belirlenmektedir. Bazı işveren uygulamalarında ise garanti ücret olarak adlandırılan asgari ücret ödenmeyip, sadece sefere bağlı prim ödemesi yapılmaktadır. Bu ihtimalde de tır şoförünün ücreti salt sefer primlerinden oluşur.
Sefer primi, uygulamada harcırah olarak adlandırılmakta ve gidilen ülkeye göre değişkenlik gösterebilmektedir. Sözü edilen sefer primi, yol geçiş ücretleri ve diğer masraflar için verilen, Türkiye’ye dönüşte belge karşılığı kapatılan avanstan farklı olup, tamamen işçiye ödenen ücret niteliğindedir. Yerleşik Yargıtay kararlarında da uluslararası alanda faaliyet gösteren tır şoförlerinin yasal asgari ücretle çalışmayacağı kabul edilmektedir.
Uluslararası taşımacılık işinde çalışan tır şoförünün aylık ücretinin tartışmalı olması durumunda, tarafların ikame ettikleri delillerle kesin bir sonuca ulaşılamaması halinde ilgili işçi ve işveren meslek kuruluşları ile gerektiğinde sendikalardan ücret araştırması yapılmalıdır. İşçinin çalıştığı süre içinde taşıma işini gerçekleştirdiği ülkeler belirtilerek sefer başına ne kadar ücret alabileceği belirlenmeli ve dosya kapsamındaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak sonuca gidilmelidir.
Sefer primi hesabı yönünden işçinin aylık veya yıllık sefer sayılarının tartışmalı olması ve bu konunun diğer delillerle kesin olarak kanıtlanamaması durumunda işçinin yurda giriş ve çıkış kayıtları emniyet birimlerinden getirtilmeli ve buna göre değerlendirme yapılmalıdır.
Yurt dışı sefer primi, ücretin eki olmayıp ücret niteliğinde olmakla tazminata esas ücrette doğrudan dikkate alınır. Ücretin asgari (garanti) ücret ve sefer primi toplamından oluşması durumunda, işçinin ayda kaç sefer yaptığı belirlenerek aylık sefer primi ile asgari ücretin toplamı üzerinden tazminata esas ücret tespit olunur. Yurt dışına çıkış periyodunun değişkenlik göstermesi ve gidilen ülkeye göre sefer priminin değişmesi halinde, işçinin bir yılda yapmış olduğu seferlere göre aldığı prim tutarları toplamının bir güne bölünmesi suretiyle günlük tazminata esas ücret belirlenir.
Yurt dışına sefer yapan tır şoförlerinin fazla çalışma yaptıklarını ve hafta tatillerinde çalıştıklarını yazılı delille ispatlamaları gerekir.
Tır şoförünün yurt dışında olduğu sırada bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığının yazılı delil veya tanık beyanları ile ispatı mümkündür. Tanık beyanları ile kanıtlanan bu tür çalışmalarda pasaport ve benzeri yurda giriş çıkış kayıtları üzerinden inceleme yapılmalı ve işçinin yurt dışında olduğu süreye rastlayan bayram ve genel tatil günleri için hesaplamaya gidilmelidir.
Somut olayda, davacı ücretinin asgari ücret ve sefer primi 350,00 TL den ibaret olduğunu ayda 3 sefer yaptığını iddia etmiştir. Davalı ise davacının asgari ücretle çalıştığını iddia etmiştir.
Davacı tanığı Murat davacının asgari ücret verildiğinin gösterildiği ancak 900 TL ücret aldıklarını ayrıca sefer primi aldığını beyan etmiştir. Davalı tanıklarından Zafer davacının Kıbrıs’a ayda ortalama iki sefer yaptığını, sefer başına 200,00 TL aldığını, İstanbul’a gittiğinde ise 300,00-400,00 TL sefer primi ödendiğini, diğer davalı tanığı İbrahim ise asgari ücretin bankadan ödendiğini, ayrıca günlük sefer karşılığı 40,00 TL ödendiğini, ayda ortalama 3 sefer Kıbrıs’a gittiğini, bir seferin 10 gün sürdüğünü beyan etmiştir.
Taraflar arasında ücretin miktarı tartışmalıdır. Mahkemece emsal ücret araştırması yapılmamış ise de, davalı tanıklarının beyanları ve davacı iddialarından sefer priminin günlük karşılığının 40,00 TL olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, davacının yaptığı sefer sayısı konusunda tam bir birlik yoktur. Bilirkişi raporunda davacının ayda bir sefer yaptığını kabul etmişse de, davalı tanıklarından Zafer ortalama iki İbrahim ise 3 sefer yapıldığını beyan ettiklerinden bilirkişi hesaplamasının dosya kapsamına uygun olmadığı anlaşılmaktadır.
Sefer sayısının tartışmalı olduğu, ücretin hatalı tespit edildiği anlaşılmakla davacının son 1 yılda Kıbrıs’a yaptığı seferlerin emniyet giriş çıkış kayıtları getirilerek sefer sayısından belirlenmesinden sonra ücretin tespiti ve hesaplamaların bu ücret üzerinden yapılması gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi hatalıdır.
3-Davacının emniyet kayıtlarından yurtdışında olduğu sürelerde genel tatillerde çalıştığının tespit edilmesi halinde bu alacağın hüküm altına alınması gerekirken, eksik inceleme ile reddi de hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir SONUÇ: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine 27.01.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.