İkamet türleri 6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU’nda sayılmıştır.
İkamet izni çeşitleri
MADDE 30 – (1) İkamet izni çeşitleri şunlardır:
a) Kısa dönem ikamet izni
b) Aile ikamet izni
c) Öğrenci ikamet izni
ç) Uzun dönem ikamet izni
d) İnsani ikamet izni
e) İnsan ticareti mağduru ikamet izni
şeklindedir.
İnsani ikamet istisnai bir ikamet türüdür. Şartları sınırlı sayıda olacak şekilde kanunda sayılmıştır. Ülkemize gelen her yabancı insani ikamet kartına hak kazanamaz.
İnsani ikamet izni başvurusu nereden ve nasıl yapılır ?
Kanun 22.maddesine göre İnsani İkamet izini başvuruları yazılı bir dilekçe ile Valiliklere yapılabilir. Kişi dilekçesini Valilik evrak kayıt birimine veya göç idaresi müdürlüklerine sunarak başvuruda bulunabilir.
İnsani ikamet izni MADDE 46 –
(1) Aşağıda belirtilen hâllerde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Genel Müdürlüğün onayı alınarak valiliklerce insani ikamet izni verilebilir ve bu izinler uzatılabilir:
a) Çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda
b) Haklarında sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı alındığı hâlde, yabancıların Türkiye’den çıkışları yaptırılamadığında ya da Türkiye’den ayrılmaları makul veya mümkün görülmediğinde
c) 55 inci madde uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmadığında
ç) 53 üncü, 72 nci ve 77 nci maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda
d) Başvuru sahibinin ilk iltica ülkesi veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesi işlemlerinin devamı süresince
e) Acil nedenlerden dolayı veya ülke menfaatlerinin korunması ile kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından Türkiye’ye girişine ve Türkiye’de kalmasına izin verilmesi gereken yabancıların, ikamet izni verilmesine engel teşkil eden durumları sebebiyle diğer ikamet izinlerinden birini alma imkânı bulunmadığında
f) Olağanüstü durumlarda (2) İnsani ikamet izni alan yabancılar, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır.
İnsani ikamet talebi üzerine idare tarafından mülakat yapılmalı yabancının neden insani ikamet talep ettiği , şartları sağlayıp sağlamadığı, araştırılmalıdır.
‘c) 55 inci madde uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmadığında’ maddesi ne anlama gelir.
İlgii maddede anlatılanı anlamak için atıf yapılan mevzuatı incelemek gerekir.
Sınır dışı etme kararı alınmayacaklar
MADDE 55 – (1) 54 üncü madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar
hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz:
a) Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar
b) Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler
c) Hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar
ç) Mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları
d) Tedavileri tamamlanıncaya kadar, psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları
(2) Birinci fıkra kapsamındaki değerlendirmeler, herkes için ayrı yapılır. Bu kişilerden,
belli bir adreste ikamet etmeleri, istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir.
Şeklindedir.
Kimi zaman uygulamada yabancı hakkında bir türlü sınır dışı kararı alınamadığı, bazen bakıma muhtaç çocuğu veya hastalığı olduğu, geri gönderileceği ülkede yeni çıkan bir savaş veya iç karışıklığın olması gibi sebeplerle yabancı sınır dışı edilemez. Yabancının sınır dışı edilemediği durumda kendine insani ikamet kartı verilmesi gerekecektir.
‘ç) 53 üncü, 72 nci ve 77 nci maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda ‘ maddesi ne anlama gelir ?
53. madde sınır dışı kararının neden ve nasıl alınacağını gösteren maddedir. Sınır dışı kararına karşı yasal sürede dava açılmazsa kişi sınır dışı olur. Ancak süresinde dava açılması halinde yargılama sonuçlanıncaya kadar kişi sınır dışı edilemez.
Kanuna göre davalı idarenin almış olduğu sınır dışı kararına karşı yargı yoluna başvurulması halinde davaların iki seneye kadar uzayacağı da düşünüldüğünden yabancının kaçak gezmesi mantık dışı olacağından insani ikamet başvurusu gereği insani ikamet kimlik kartı alması gerekir.
Ancak yabancı davayı kaybedecek olur ve karar kesinleşirse insani ikamet kimlik kartının iptali gerekir. Yabancı davayı kazanırsa kimlik kartının yenilenmesi gerekecektir. Aksi halde idari yargıda iptal davası açılmalıdır.
Mevzuat şu şekildedir;
Sınır dışı etme kararı
MADDE 53 – (1) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.
(2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
(3) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
72.maddede ise kabul edilemez başvuru düzenlenmiştir. Bazı başvurular daha önce sonuçlanmış olmasına karşı aynı sebeple aynı başvuru yabancı tarafından tekrarlanmışsa kabul edilemez başvurudan talebi reddetmek gerekir. Ya da zaten güvende olduğu iltica etmiş oluğu başka bir ülkeden gelmişse, korunmaya değer bir hakkı olmadığından başvurusu kabul edilemez sayılacaktır. 72.madde bu konuda 73.ve 74 maddelere atıfta bulunur. Atıfta bulunulan maddelerin özeti açıkladığımız şekildedir.
77. maddede sayılan sebepler ise genellikle kamu düzenini bozan, uyumsuz yabancıların geri gönderilmesini ve başvurusunun reddini kolaylaştırmak için getirilmiştir. 77.madde başvurunun geri çekilmesini veya geri çekilmiş sayılmasını düzenler.
Başvurunun geri çekilmesi veya geri çekilmiş sayılması
MADDE 77 – (1) Başvuru sahibinin;
a) Başvurusunu geri çektiğini yazılı olarak beyan etmesi,
b) Mazeretsiz olarak mülakata üç defa üst üste gelmemesi,
c) İdari gözetim altında bulunduğu yerden kaçması,
ç) Mazeretsiz olarak; bildirim yükümlülüğünü üç defa üst üste yerine getirmemesi,
belirlenen ikamet yerine gitmemesi veya ikamet yerini izinsiz terk etmesi,
23 18/10/2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanunun 35 inci maddesiyle bu fıkranın birinci cümlesinde yer alan “Mülakatı tamamlanan” ibaresi “Kayıt işlemleri tamamlanan” şeklinde değiştirilmiştir.
24 6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanunun 83 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “altı ay süreli”
ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
d) Kişisel verilerinin alınmasına karşı çıkması,
e) Kayıt ve mülakattaki yükümlülüklerine uymaması,
hâllerinde başvurusu geri çekilmiş kabul edilerek değerlendirme durdurulur.
Hangi mahkemede kaç gün içinde dava açılması gerekir ?
Dava idare mahkemesine karşı açılacaktır. Tebliğden itibaren 60 gün dava açma süresi bulunur.
