Fotoğrafımı Çektiler Tazminat Alabilir Miyim?
Bir fotoğraf bazen tek bir kareden ibaret değildir.
Bir yüz, bir ifade, bir an… O fotoğraf çoğu zaman kişinin kimliğinin bir parçasıdır.
İşte bu nedenle hukuk düzeni fotoğrafı yalnızca bir görüntü olarak görmez.
Fotoğraf, kişinin kişilik hakkının uzantısı kabul edilir.
Türk hukukunda bir kişinin fotoğrafının izinsiz kullanılması, çoğu durumda hukuka aykırı bir müdahale sayılır. Bu koruma yalnızca sanat eserleri için geçerli değildir. Basit bir cep telefonu fotoğrafı bile hukuken korunabilir.
Bu yazıda kişinin fotoğrafının hangi durumlarda korunacağını ve hangi durumlarda kullanılabileceğini Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK m.86) ve Türk Medeni Kanunu (TMK m.24) çerçevesinde net kurallar halinde ele alıyoruz.
Fotoğraflar Hukuken İki Farklı Şekilde Korunur
Fotoğraflar hukuki açıdan iki ayrı kategoriye ayrılır.
- Eser niteliği taşıyan fotoğraflar
- Eser niteliği taşımayan fotoğraflar
Eser niteliğindeki fotoğraflar FSEK kapsamında sanat eseri olarak korunur.
Eser niteliği olmayan fotoğraflar ise yine korunur.
Ancak bu koruma fotoğrafın sanatsal değerinden değil, kişinin kişilik hakkından kaynaklanır.
Bu koruma doğrudan FSEK m.86 hükmünden gelir.
Bir Kişinin Fotoğrafı İzinsiz Kullanılabilir mi?
Genel kural çok nettir.
Bir kişinin fotoğrafı o kişinin rızası olmadan yayımlanamaz, paylaşılmaz, reklamda kullanılamaz.
Bu kuralın hukuki dayanağı:
- FSEK m.86
- TMK m.24
FSEK m.86 şu temel ilkeyi getirir:
Resim ve portreler, eser niteliğinde olmasa bile kişinin rızası olmadan kamuya sunulamaz. (FSEK m.86)
Kanunda “resim ve portre” kelimeleri kullanılır.
Doktrin ve Yargıtay uygulamasında bu kavram fotoğrafları da kapsayacak şekilde geniş yorumlanır.
Sonuç açık:
Bir kişinin fotoğrafı izinsiz şekilde kullanılamaz.
Fotoğraf İzinsiz Kullanılırsa Ne Olur?
Bir kişinin fotoğrafının izinsiz kullanılması şu sonuçları doğurur:
- Kişilik haklarına saldırı oluşur (TMK m.24)
- Fotoğrafın kullanımının durdurulması istenebilir
- Maddi tazminat talep edilebilir
- Manevi tazminat talep edilebilir
Yargıtay bu konuda oldukça nettir.
Örneğin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bir kararında şu tespiti yapmıştır:
Bir kişinin fotoğrafının reklamda izinsiz kullanılması kişilik haklarına saldırıdır ve tazminat sorumluluğu doğurur.
Olayın Özeti
Bir gazete reklamında bir kişinin fotoğrafı kullanılır.
Reklam bir sıvı yağ markasına aittir ve reklam metninde şu slogan yer alır:
“Tencereye de yakışır, tavaya da.”
Bu reklam:
- Davacının fotoğrafı kullanılarak hazırlanır
- Gazetede yayımlanır
- Davacının rızası alınmaz
Davacı bu reklam nedeniyle çevresinde alay konusu olduğunu ileri sürer ve şu taleplerle dava açar:
- 20.000 TL manevi tazminat
- maddi tazminat
Yerel Mahkeme Ne Karar Verdi?
Mahkeme şu tespiti yaptı:
- Fotoğraf izinsiz kullanılmıştır
- Bu kullanım kişilik haklarına saldırıdır
Ancak mahkeme:
- 2.000 TL manevi tazminata hükmetti
- maddi tazminat talebini reddetti
Mahkemenin gerekçesi şu oldu:
Davacının somut bir maddi zararının oluştuğu ispatlanamamıştır.
Yargıtay Kararı Neden Bozdu?
Yargıtay bu kararı doğru bulmadı ve kararı bozdu.
Yargıtay’a göre:
Bir kişinin fotoğrafının ticari amaçla izinsiz kullanılması, başlı başına maddi tazminat talep hakkı doğurur.
Çünkü burada önemli olan nokta şudur:
Eğer kişi izin verseydi bu fotoğrafın kullanımı için bir bedel talep edebilirdi.
Yani zarar yalnızca fiili zarar değildir.
Kişinin elde edebileceği kazançtan mahrum kalması da maddi zarardır.
Ünlü Kişilerin Fotoğrafları Herkes Tarafından Kullanılabilir mi?
Hayır.
Toplumda çok bilinen kişiler için de aynı kural geçerlidir.
Ancak kanunda bazı istisnalar vardır.
FSEK m.86/2 bu istisnaları düzenler.
Ünlü Kişinin Fotoğrafının Reklamda Kullanılması Tazminat Doğurur mu?
(Yargıtay 11. HD, 11.05.2022, 2020/6447 E., 2022/3748 K.)
Bu karar, bir kişinin fotoğrafının ticari tanıtım amacıyla izinsiz kullanılmasının hukuki sonuçlarını ortaya koymaktadır.
Olay
Davacı bir sanatçı, bir ürünün basın lansmanında yer almak üzere sözleşme yapar. Lansmanda çekilen fotoğraflar daha sonra şirket tarafından internet sitesinde şu şekilde kullanılır:
- Davacının ismi ve fotoğrafı birlikte yayımlanır
- Ürünü kullandığı izlenimi verilir
- İçerik ürün tanıtımı amacıyla kullanılır
Davacı, bu kullanım için ayrıca izin vermediğini belirterek maddi ve manevi tazminat talep eder.
Mahkemenin Tespiti
Mahkeme şu sonuca ulaşır:
- Fotoğraf eser niteliğinde olmasa bile korunur (FSEK m.86)
- Fotoğrafın reklam ve tanıtımda kullanılması için açık rıza gerekir
- Davacının fotoğrafı kullanılarak ürün tanıtımı yapılması kişilik haklarına müdahaledir (TMK m.24)
Maddi Tazminat
Bilirkişi incelemesinde şu yöntem uygulanır:
Fotoğrafın reklamda kullanımı için izin alınmış olsaydı yaklaşık 125.000 TL bedel ödenmesi gerekirdi.
Davacı daha önce aynı sözleşme kapsamında 100.000 TL cezai şart elde ettiğinden, kalan 25.000 TL maddi tazminat olarak kabul edilir.
Manevi Tazminat
Mahkeme ayrıca 5.000 TL manevi tazminata hükmeder.
Yargıtay Kararı
Yargıtay mahkemenin esas değerlendirmesini doğru bulur ve kararı düzelterek onar.
Karardan Çıkan Sonuç
Bir kişinin fotoğrafının ürün tanıtımı veya reklam amacıyla izinsiz kullanılması,
- FSEK m.86
- TMK m.24
kapsamında kişilik hakkı ihlali sayılır.
Bu durumda kişi, fotoğrafının kullanımı için izin verilmiş olsaydı elde edeceği reklam bedeli kadar maddi tazminat talep edebilir. Ayrıca manevi tazminat da isteyebilir.
Fotoğraf Kullanımında Rıza Gerekmeyen Durumlar Nelerdir?
Kanuna göre bazı durumlarda kişinin rızası aranmaz.
1. Kamusal hayatta rol oynayan kişiler
Siyasi veya toplumsal hayat içinde yer alan kişilerin fotoğrafları haber amacıyla yayımlanabilir.
(FSEK m.86/2)
Örnek:
- siyasetçiler
- sanatçılar
- sporcular
- kamuoyunca tanınan kişiler
Ancak burada kritik sınır vardır.
Fotoğraf ticari kazanç amacıyla kullanılamaz.
Yani:
Haber yapılabilir.
Reklam yapılamaz.
2. Toplu etkinlikler
Aşağıdaki etkinliklerde çekilen fotoğraflar için rıza aranmaz:
- resmi törenler
- geçit törenleri
- genel toplantılar
- kalabalık etkinlikler
(FSEK m.86/2)
Bu fotoğraflar kamusal olayın parçası kabul edilir.
3. Günlük olaylara ilişkin haberler
Güncel olayların haberleştirilmesi kapsamında çekilen fotoğraflar da rıza gerektirmez.
Örnek:
- haber fotoğrafları
- basın görüntüleri
- televizyon haberleri
(FSEK m.86/2)
Ancak yine aynı sınır geçerlidir:
Haber olabilir.
Reklam olamaz.
Ünlü Birinin Fotoğrafını Reklamda Kullanmak Suç mu?
Evet. Çoğu durumda hukuka aykırıdır.
Bir kişinin fotoğrafı veya görüntüsü:
- reklamda
- ürün tanıtımında
- ticari kampanyada
kullanılıyorsa açık rıza gerekir.
Yargıtay bu konuda çok sayıda karar vermiştir.
Bir kararında mahkeme şu tespiti yapmıştır:
Bir ürünün tanıtımında bir kişinin fotoğrafının kullanılması ve o kişinin ürünü kullanıyormuş gibi gösterilmesi kişilik haklarına saldırıdır ve tazminat gerektirir.
Kişi Öldükten Sonra Fotoğrafı Kullanılabilir mi?
Kanun burada da açık bir süre koymuştur.
Bir kişi öldükten sonra fotoğrafının kullanılması için:
- 10 yıl boyunca mirasçıların rızası gerekir
(FSEK m.86)
Bu süre içinde izin alınmadan fotoğraf kullanılamaz.
Ancak:
Ölümün üzerinden 10 yıl geçerse izin alma zorunluluğu ortadan kalkar.
Fotoğrafın Eser Olup Olmaması Neden Önemli Değil?
Buradaki kritik nokta şudur:
Fotoğraf sanatsal eser olsun ya da olmasın, kişinin görüntüsünü içerdiği sürece korunur.
Korumanın kaynağı:
- FSEK m.86
- TMK m.24
Bu nedenle sıradan bir fotoğraf bile hukuki koruma altındadır.
Hukukun Fotoğraf Konusundaki Temel Kuralı
Kural basit.
Bir kişinin fotoğrafı onun kimliğinin parçasıdır.
Bu nedenle:
- izinsiz kullanılamaz
- ticari amaçla değerlendirilemez
- kişilik haklarını ihlal edecek şekilde yayımlanamaz
Bu sınır aşıldığında tazminat sorumluluğu doğar.
Hukuk burada fotoğrafı değil, insanı korur.
