Bir polis, jandarma ya da kamu personeli izinli gününde dışarı çıktığı için disiplin cezası alabilir mi? Daha açık soralım: İstirahatli olduğu gün maça giden jandarma personeline, “amirden izin almadan ilçe dışına çıktı” denilerek kınama cezası verilebilir mi?
Bu soru kulağa basit gelebilir. Fakat kolluk personeli için çok ciddi sonuçlar doğurur. Çünkü kınama cezası hafif görünse de disiplin siciline işler. Terfi, görev yeri, atama, değerlendirme ve sonraki disiplin süreçlerinde personelin karşısına çıkabilir.
Trabzon İdare Mahkemesi’nin önüne gelen olayda, istirahatli olduğu gün Trabzonspor-Fenerbahçe maçına giden jandarma personeline kınama cezası verilmiştir. Mahkeme, bu cezayı hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.
Bu karar, jandarma disiplin cezası, polis disiplin cezası, memur kınama cezası, idare mahkemesinde disiplin cezası iptali ve kolluk personelinin özel hayatı bakımından önemli bir örnektir.
Jandarma personeli istirahatli gününde maça giderse disiplin cezası alır mı?
Her olay kendi şartlarına göre değerlendirilir. Ancak istirahatli olan bir personelin, görev saatleri dışında sosyal bir faaliyete katılması kural olarak disiplin suçu sayılmaz.
Somut olayda jandarma personeli, istirahatli olduğu gün maça gitmiştir. İdare, personelin görev yaptığı ilçe dışına çıkarken sıralı amirlerinden izin almadığını ileri sürmüştür. Bu gerekçeyle 7068 sayılı Kanun kapsamında kınama cezası verilmiştir.
Mahkeme ise şu noktaya dikkat çekmiştir:
Personel olay günü istirahatlidir.
Gittiği yer il dışı değil, il içindedir.
İstirahatli personelin il içinde bir yere gitmesi için izin alması gerektiği açık şekilde ortaya konulamamıştır.
Ceza, içtimaya katılmama fiiline değil, izin almadan maça gitme fiiline dayandırılmıştır.
Bu nedenle mahkeme, istirahatli personelin maça gitmesini disiplin suçu olarak görmemiştir.
Buradaki kritik ayrım şudur: Kamu personeli disiplin kurallarına tabidir. Fakat disiplin kuralları, personelin özel hayatını sınırsız şekilde kontrol etme yetkisi vermez.
Polis veya jandarma disiplin cezası alırsa neye bakılmalıdır?
Polis, jandarma, bekçi veya diğer kolluk personeli hakkında verilen disiplin cezalarında ilk bakılması gereken şey cezanın adıdır değil, cezanın gerekçesidir.
Kınama cezası verilmiş olabilir. Aylıktan kesme cezası verilmiş olabilir. Kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma ya da meslekten çıkarma cezası verilmiş olabilir. Önemli olan şudur: İdare bu cezayı hangi somut fiile dayandırmıştır?
Bir disiplin cezası incelenirken şu sorular sorulmalıdır:
Personelin hangi fiili işlediği açıkça yazılmış mı?
Fiil gerçekten ispatlanmış mı?
Fiil ile verilen ceza arasında ölçü var mı?
Savunma hakkı usulüne uygun kullandırılmış mı?
İdare, ceza kararında yazmadığı bir gerekçeyi mahkeme aşamasında ileri sürüyor mu?
Eylem görevle ilgili mi, yoksa özel hayat alanında mı kalıyor?
Bu soruların cevabı doğru verilmeden disiplin cezası iptal davası sağlıklı şekilde yürütülemez. Bu nedenle jandarma disiplin cezası avukatı, polis disiplin cezası avukatı veya idare mahkemesi avukatı arayan kişinin öncelikle dosyadaki disiplin cezası kararını teknik olarak inceletmesi gerekir.
Kınama cezası iptal davası nasıl açılır?
Kınama cezası, idari işlem niteliğindedir. Bu nedenle hukuka aykırı olduğunu düşünen personel, süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Bu davada mahkeme cezanın yerinde olup olmadığını genel bir memnuniyet denetimi gibi incelemez. Mahkeme şunlara bakar:
Yetkili makam mı ceza vermiş?
Disiplin soruşturması usulüne uygun yürütülmüş mü?
Personelin savunması alınmış mı?
İsnat edilen fiil açık mı?
Fiil, kanundaki disiplin suçu tanımına uyuyor mu?
Verilen ceza ölçülü mü?
İdare keyfi davranmış mı?
Somut olayda mahkeme, personelin istirahatli olduğu gün maça gitmesini özel hayat alanında değerlendirmiştir. İdare, bu davranışın disiplin suçu oluşturduğunu yeterli şekilde gösteremediği için kınama cezası iptal edilmiştir.
İstirahatli personelin özel hayatı disiplin cezasına konu olur mu?
Kural olarak özel hayat korunur. Kamu görevlisi olmak, kişinin sosyal yaşamının tamamen idarenin denetimine girmesi anlamına gelmez.
Bir jandarma personeli, polis memuru veya kamu görevlisi istirahatli gününde ailesiyle gezebilir, maça gidebilir, şehir içinde bir yere gidebilir, sosyal etkinliğe katılabilir. Bu davranışlar tek başına disiplin suçu oluşturmaz.
Fakat bazı durumlarda özel hayat alanındaki davranış disiplin hukukunu ilgilendirebilir. Örneğin davranış kamu hizmetinin itibarını açıkça zedeliyorsa, görevle doğrudan bağlantılı bir yükümlülüğü ihlal ediyorsa veya personel açık bir talimata rağmen göreve gelmiyorsa disiplin sorumluluğu doğabilir.
Ancak idarenin bunu somut şekilde ortaya koyması gerekir.
“Personel kolluk görevlisidir, her an göreve çağrılabilir” demek tek başına yeterli değildir. Disiplin cezası varsayımla verilmez. Ceza somut fiile, açık delile ve hukuki gerekçeye dayanmalıdır.
İdare mahkemesi disiplin cezasını hangi yönden inceler?
Disiplin cezası iptal davasında mahkeme, idarenin sonradan anlattığı her şeyi dikkate almak zorunda değildir. Mahkeme, öncelikle ceza kararında yazılı olan fiile bakar.
Bu kararın en önemli noktalarından biri budur.
İdare, mahkeme aşamasında personelin içtimaya katılmadığını da ileri sürmüştür. Fakat mahkeme, verilen cezanın bu fiile dayanmadığını belirtmiştir. Ceza, içtimaya katılmama nedeniyle değil, maça gitmek için görev yapılan ilçe dışına çıkarken izin almama gerekçesiyle verilmiştir.
Bu nedenle mahkeme sadece bu fiili incelemiştir.
Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü idare, disiplin cezası verdikten sonra mahkemede gerekçeyi genişletemez. Ceza hangi fiile dayanıyorsa yargı denetimi de o fiil üzerinden yapılır.
Bir disiplin cezası avukatı dosyayı incelerken bu nedenle şu noktaya özellikle bakar: Ceza kararında yazan fiil ile idarenin savunmada anlattığı olay aynı mı?
Eğer idare mahkemede cezayı başka gerekçelerle savunmaya çalışıyorsa, bu durum iptal davasında güçlü bir hukuka aykırılık sebebi olabilir.
7068 sayılı Kanun’a göre kınama cezası hangi hallerde verilir?
7068 sayılı Kanun, genel kolluk personeli hakkında disiplin hükümlerini düzenler. Kanunun 8/2-f maddesinde, “mevzuat ve talimatlarla kendisine tevdi edilmiş görevlerin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmekten imtina ettiğini gösterecek tavır ve davranışlarda bulunmak” fiili kınama cezasını gerektiren fiiller arasında sayılmıştır.
Ancak bu hüküm her olaya otomatik uygulanamaz.
Bu maddeye göre ceza verilecekse idare şunları açıkça göstermelidir:
Personele verilmiş somut bir görev olmalıdır.
Bu görev mevzuat veya talimatla belirlenmiş olmalıdır.
Personel bu görevin sorumluluğunu üstlenmekten kaçınmış olmalıdır.
Davranış ile ceza arasında açık bağlantı kurulmalıdır.
Fiil varsayımla değil, delille ispatlanmalıdır.
İstirahatli olduğu gün maça giden personel bakımından mahkeme bu unsurların oluşmadığını değerlendirmiştir. Bu nedenle verilen kınama cezasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Polis ve jandarma disiplin cezası neden ciddiye alınmalıdır?
Kınama cezası bazen “basit bir uyarı gibi” görülür. Bu yaklaşım hatalıdır.
Disiplin cezaları personelin meslek hayatında iz bırakır. Özellikle polis, jandarma ve diğer kolluk personeli bakımından disiplin sicili büyük önem taşır. Bugün verilen kınama cezası, yarın başka bir değerlendirme sırasında personelin önüne çıkarılabilir.
Bu nedenle hukuka aykırı disiplin cezası hafife alınmamalıdır.
Kınama cezası alan memur, polis ya da jandarma personeli şu belgeleri mutlaka incelemelidir:
Disiplin soruşturma raporu
Savunma istem yazısı
Savunma dilekçesi
Disiplin kurulu kararı
Ceza tebliğ belgesi
Dayanak gösterilen tutanaklar
İfade tutanakları
Talimat veya emir yazıları
Bu belgeler birlikte incelenmeden “dava açılır mı, açılmaz mı” sorusuna sağlıklı cevap verilemez.
Disiplin cezası iptal davasında avukat neden önemlidir?
Disiplin cezası dosyaları yüzeyde basit görünür. Fakat ayrıntıda teknik hatalar bulunabilir.
İdare bazen yanlış madde uygular. Bazen fiil ile ceza arasında ölçüsüzlük vardır. Bazen savunma hakkı usulüne uygun kullandırılmaz. Bazen ceza kararında yazmayan gerekçeler mahkemede savunma gibi ileri sürülür. Bazen de olay özel hayat alanında kaldığı halde disiplin cezasına konu edilir.
Bu nedenle idare mahkemesinde disiplin cezası iptal davası açacak kişinin, dosyayı yalnızca “haklıyım” düşüncesiyle değil, hukuki teknikle ele alması gerekir.
Özellikle polis disiplin cezası avukatı, jandarma disiplin cezası avukatı, memur disiplin cezası avukatı veya idare hukuku avukatı arayan kişilerin dikkat etmesi gereken nokta şudur: Davayı kazandıran şey çoğu zaman olayın uzun uzun anlatılması değil, idarenin işlemindeki hukuki kırılma noktasının doğru yakalanmasıdır.
Bu kararda da kırılma noktası açıktır: Personel istirahatlidir. Gittiği yer il içindedir. Ceza içtimaya katılmama gerekçesine değil, izin almadan maça gitme gerekçesine dayandırılmıştır. Bu fiil, mahkemeye göre disiplin suçu oluşturmamıştır.
Jandarma veya polis kınama cezası alırsa hangi sürede dava açmalıdır?
Disiplin cezasına karşı dava açma süresi genel olarak işlemin tebliğinden itibaren başlar. İdari davalarda süreler çok önemlidir. Süre kaçırılırsa haklı olunan bir dosyada bile dava usulden reddedilebilir.
Bu nedenle kınama cezası, aylıktan kesme cezası, kademe ilerlemesinin durdurulması veya meslekten çıkarma cezası alan personel, tebliğ tarihini mutlaka not etmelidir.
“Nasıl olsa hafif ceza”, “sonra bakarız”, “önce amirle konuşayım” düşüncesi süre kaybına yol açabilir.
Disiplin cezası iptal davasında ilk iş, tebliğ tarihini ve dava açma süresini doğru hesaplamaktır.
Bu karar kamu personeli için ne anlatıyor?
Bu kararın verdiği mesaj nettir: Disiplin hukuku, kamu hizmetinin düzenini korur. Fakat memurun özel hayatını sınırsız şekilde denetleyemez.
İstirahatli bir jandarma personelinin il içinde maça gitmesi, açık bir görev ihlaliyle ilişkilendirilemiyorsa disiplin cezasına dayanak yapılamaz.
İdare ceza verecekse fiili net gösterecek. Hangi mevzuatın ihlal edildiğini açıklayacak. Cezayı sonradan başka gerekçelerle savunmaya çalışmayacak. Verilen ceza ile fiil arasında ölçülü ve hukuki bağ kuracak.
Aksi halde kınama cezası dahil olmak üzere disiplin cezaları idare mahkemesinde iptal edilebilir.
