6 Gün Kuralı Nedir? İşçinin Unuttuğu En Önemli Hak
İşten çıkarılan birçok işçi ilk anda aynı düşünceye kapılır:
“Bir hata yaptım, kesin tazminat alamam.”
Oysa iş hukuku, bu kadar yüzeysel ilerlemez.
Çünkü mesele yalnızca işçinin ne yaptığı değil, işverenin ne zaman ve nasıl hareket ettiğidir.
İşveren, elindeki en güçlü görünen “haklı fesih” silahını bile süreyi kaçırarak boşa düşürebilir.
İşveren Hatalı Davranışı Öğrendikten Sonra Ne Kadar Sürede Fesih Yapmalıdır?
4857 sayılı İş Kanunu madde 26 çok net bir sınır çizer.
MADDE 26
Derhal fesih hakkını kullanma süresi
MADDE 26 – 24 ve 25 inci maddelerde gösterilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanarak işçi veya işveren için tanınmış olan sözleşmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu çeşit davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz.
Bu haller sebebiyle işçi yahut işverenden iş sözleşmesini yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde feshedenlerin diğer taraftan tazminat hakları saklıdır.
İşveren, işçiye yüklenen bir davranışı gerekçe göstererek haklı nedenle derhal fesih yapacaksa;
- Bu davranışı öğrendiği tarihten itibaren
- 6 iş günü içinde
- Fesih hakkını kullanmak zorundadır.
Bu süre hak düşürücü süredir.
Yani uzatılamaz, durdurulamaz, telafisi yoktur.
Süre kaçırıldığında işverenin haklı fesih iddiası hukuken ortadan kalkar.
İşçi Hata Yapmış Olsa Bile İşveren Beklerse Ne Olur?
Uygulamada en sık karşılaşılan senaryo şudur:
İşveren;
- Tutanak tutar
- Savunma ister
- Olayı bilir
- Ama haftalarca bekler
Sonra bir gün ani bir kararla işçiyi işten çıkarır.
İşte burada kritik soru şudur:
Fesih, olay öğrenildikten sonra 6 iş günü içinde mi yapıldı?
Cevap “hayır” ise;
- Bu fesih artık haklı fesih değildir
- “Disiplin”, “tutanak”, “savunma alındı” gibi gerekçeler hukuki değerini kaybeder
- İşveren kendi eliyle haklı fesih hakkını düşürmüş olur
Tutanak Tutulması veya Savunma Alınması Süreyi Durdurur mu?
Hayır.
Bu çok önemli bir yanlış bilgidir.
Tutanak tutulması, savunma alınması veya iç yazışmalar yapılması 6 günlük süreyi durdurmaz.
İşveren davranışı öğrendiği anda süre işlemeye başlar.
Savunma süreci;
- Süreyi uzatmaz
- Süreyi sıfırlamaz
- Süreyi yeniden başlatmaz
Süre kaçtıysa, haklı fesih de kaçmıştır.
6 Günlük Süre Kaçırılırsa İşçi Hangi Hakları Talep Edebilir?
İşveren süreyi kaçırarak fesih yapmışsa, işçi artık güçlü bir konuma geçer.
Somut duruma göre işçi;
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Ödenmeyen ücret, fazla mesai, izin alacakları
- Şartları varsa işe iade davası
gibi tüm işçilik alacaklarını talep edebilir.
İşverenin “ama hata yaptı” savunması, süre kaçırılmışsa tek başına yeterli olmaz.
Her Tutanak Tutulan İşçi Haklı Nedenle İşten Atılmış Sayılır mı?
Hayır.
Her tutanak;
- Feshi meşru yapmaz
- Haklı fesih doğurmaz
- İşvereni otomatik olarak haklı çıkarmaz
Önemli olan;
- Tutanağın tarihi
- Olayın öğrenildiği tarih
- Fesih tarihi
- 6 iş günlük sürenin korunup korunmadığıdır
Bu zincirde bir kopukluk varsa, fesih ciddi şekilde tartışmalı hale gelir.
İşten Çıkarıldığımda Hangi Tarihleri Mutlaka Kontrol Etmeliyim?
İşten çıkarılan bir işçi için ilk yapılması gereken şey şudur:
- Fesih tarihi
- Tutanak tarihi
- Savunma isteme tarihi
- Olayın işveren tarafından öğrenildiği tarih
Bu tarihler yan yana konulmadan “haklı fesih var mı yok mu” denemez.
Çoğu dosya, yalnızca bu tarih analiziyle kazanılmaktadır.
İşveren Süreyi Kaçırdıysa Ne Yapılmalıdır?
Hak kaybı yaşamamak için;
- Önce zorunlu arabuluculuk süreci işletilmeli
- Sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılmalıdır
Zamanında ve doğru adım atıldığında, “kesin kaybettim” denilen dosyalar dahi işçi lehine sonuçlanabilmektedir.
İş Kanunu madde 26’daki 1 yıllık süre ne anlama gelir?
İş Kanunu madde 26 yalnızca 6 iş günlük süreyi değil, aynı zamanda 1 yıllık azami süreyi de düzenler; buna göre işveren, işçinin haklı fesih gerektiren davranışını öğrendiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde fesih yapmazsa hakkını kaybeder, ayrıca her hâlükârda fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl geçtikten sonra artık haklı nedenle fesih yapılamaz; ancak işçi bu olaydan maddi çıkar sağlamışsa (örneğin hırsızlık gibi) bu 1 yıllık üst süre uygulanmaz ve işveren daha sonra da haklı fesih yoluna gidebilir.
ÖĞRENME SÜRESİ NE ZAMAN BAŞLAMIŞ SAYILIR EMSAL KARAR
Tutanak tutulması 6 günlük süreyi durdurur mu?
Bu kararda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin tartıştığı temel mesele, 4857 sayılı İş Kanunu m.26’daki 6 iş günlük hak düşürücü sürenin ne zaman başlayacağı ve disiplin kurulu bulunan işyerlerinde “öğrenme anı”nın nasıl belirleneceğidir. Davacı işçi, 18.07.2014 tarihli tartışmaya dayanılarak işten çıkarılmış; ancak fesih, savunmanın alındığı 25.07.2014 tarihinden yaklaşık üç ay sonra, 14.10.2014’te yapılmıştır. İlk derece mahkemesi bu süreyi makul bulmamış ve 6 günlük sürenin kaçırıldığı gerekçesiyle kıdem ve ihbar tazminatına hükmetmiştir.
İşveren aylar önceki bir olayı işten çıkarma gerekçesi yapabilir mi? İş Kanunu’nda 6 günlük hak düşürücü süre nedir? İşveren 6 gün içinde fesih yapmazsa ne olur?
Yargıtay çoğunluğu ise, işyerinde feshe yetkili merciin disiplin kurulu olduğunu, 6 iş günlük sürenin olayı fiilen gören yöneticilerin değil, feshe yetkili kurulun olayı tüm unsurlarıyla öğrendiği tarihten itibaren başlayacağını vurgulamıştır. Müfettiş incelemesi, savunma alınması veya olayın disiplin kuruluna intikal etmesinden önce geçen sürenin, tek başına 6 günlük süreyi başlatmayacağı belirtilmiştir. Somut olayda disiplin kurulunun 13–14.10.2014 tarihlerinde dosyayı değerlendirdiği ve fesih kararı aldığı dikkate alınarak, bu sürenin makul soruşturma süresi kapsamında kaldığı, dolayısıyla fesih işleminin 6 iş günü içinde yapıldığı kabul edilmiştir. Bu nedenle davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalı bulunmuş ve karar bozulmuştur.
Haklı fesih için 6 gün kuralı ne zaman başlar?
Karşı oyda ise, savunma alındıktan sonra yaklaşık üç ay boyunca hiçbir işlem yapılmamasının makul süreyi aştığı, disiplin kurulunun toplu iş sözleşmesine uygun şekilde oluşmadığı ve işverenin iç işleyişinden kaynaklanan gecikmelerin işçiye yüklenemeyeceği belirtilmiştir. Bu görüşe göre, 6 günlük süre fiilen kaçırılmıştır ve kıdem ile ihbar tazminatının kabulü doğru olup çoğunluğun bozma kararına katılınmamıştır.
Savunma alınması fesih süresini uzatır mı?
“Somut uyuşmazlıkta davacının iş sözleşmesi 18.07.2014 tarihinde davacının görev yerini terk etmesi sebebiyle işletme şefi tarafından uyarılması üzerine davacının kendisini uyaran işletme şefine sataşması ve olay anında orada yer almayan diğer iki işçi hakkında şeref ve namusa dokunacak sözler sarfetmesi sebebiyle 14.10.2014 tarihli disiplin kurulu kararıyla 4857 sayılı Kanun’un 25 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) ve (d) bentleri uyarınca feshedilmiştir. Davacıdan 23.07.2014 tarihinde savunması talep edilmiş ve davacı 25.07.2014 tarihinde savunmasını yazılı olarak vermiştir. Davalı tarafça sunulan 14.10.2014 tarihli disiplin kurulu kararında davacının davalı işyerinde uzun yıllar çalışması sebebiyle feshe konu olay hakkında ciddi bir araştırma yapıldığı belirtilmiştir. Davalı işyerinde feshe yetkili merciin disiplin kurulu olduğu anlaşılmaktadır. 14.10.2014 tarihli disiplin kurulu kararına göre disiplin kurulunun 13.10.2014 tarihinde davacı ile ilgili dosyayı incelemek üzere bir araya geldiği ve 14.10.2014 tarihinde davacının iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedilmesine karar verildiği görülmektedir. Davacının savunmasını 25.07.2014 tarihinde verdiği dikkate alındığında disiplin kurulunun davacının dosyasını görüşmek üzere toplandığı tarih ile davacının savunmasını sunduğu tarih arasında üç aydan kısa bir zaman olup davalı işyerinde disiplin kurulunun bulunması ve feshe konu olayın yetkili mercii tarafından tüm unsurlarıyla öğrenmesini mümkün kılacak soruşturma süresi gözetildiğinde bu süre makul süre olarak kabul edilmelidir. Bu hâlde 4857 sayılı Kanun’un 26 ncı maddesine belirtilen altı iş günlük sürenin feshe yetkili merciin feshe konu olayı öğrendiği tarihten itibaren başlayacağı göz önüne alındığında somut uyuşmazlıkta davacının iş sözleşmesinin altı iş günü içerisinde haklı nedenle feshedilmesi sebebiyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile kabulüne karar verilmesi hatalıdır.” Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 24.10.2024 T. 2024/10547 E. 2024/14444 K.
Haklı neden veya geçerli neden varsa 6 günlük süre sonucu değiştirir mi?
Haklı nedenle fesihte işveren, işçinin hatasını öğrendiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde işten çıkarma yapmazsa, fiil ne kadar ağır olursa olsun haklı fesih hakkını kaybeder ve işçi kıdem ile ihbar tazminatını talep edebilir. Geçerli nedenle fesihte ise böyle bir 6 günlük hak düşürücü süre yoktur; işveren makul bir değerlendirme süresi kullanabilir ancak aylarca bekleyip aynı davranışı kabullenip sonra feshe gitmesi durumunda bu fesih geçersiz sayılabilir. Kısaca; haklı fesihte süre kaçarsa oyun biter, geçerli fesihte süre esnektir ama sınırsız değildir.
ÖNEMLİ OLAN FESHE YETKİLİ MAKAMIN ÖĞRENMESİNDEN İTİBAREN SÜRENİN SAYILMASIDIR
Bu kararda konu, işverenin haklı nedenle derhal fesih (4857 m.25) yaparken 6 iş günlük hak düşürücü süreyi (4857 m.26) kaçırıp kaçırmadığıdır. İlk derece mahkemesi, feshe konu olayın 23.08.2021’de yaşandığını ve davacının 13.09.2021’de disiplin kuruluna sevk edildiğini esas alarak “6 günlük süre geçti” diyip işçiye kıdem ve ihbar tazminatı vermiş; ayrıca SGK çıkış kodu düzeltme talebinde hukuki yarar görmemiştir.
Yargıtay ise mahkemenin süre hesabını yanlış kurduğunu söylemiştir: Tüzel kişi işverende 6 günlük süre, olayı ilk gören amirden ya da denetçiden değil, feshe yetkili makamın (somut olayda işyeri/merkez disiplin kurulu) olayı öğrendiği ve karar verebilecek seviyede değerlendirdiği tarihten itibaren başlar; müfettiş/denetçi soruşturması veya disiplin sürecinin işlemesi süreyi otomatik başlatmaz, kritik olan “yetkili merciye intikal ve yetkili merciin öğrenmesi”dir. Dosyada disiplin kurulunun 09.12.2021’de fesih yönünde karar aldığı ve fesih işleminin 15.12.2021’de tamamlandığı, yani yetkili karar tarihinden 5 iş günü sonra fesih yapıldığı için fesih 6 iş günü içinde kabul edilmiştir; bu nedenle işçiye kıdem ve ihbar tazminatı verilmesini doğru bulmamış ve kararı kanun yararına bozmuştur (bu bozma, somut dosyanın sonucunu değiştirmeyen, içtihadı düzeltmeye dönük bozmadır).
“Uyuşmazlık, iş sözleşmesinin hak düşürücü süre içerisinde feshedilip feshedilmediğine ilişkindir. Somut uyuşmazlıkta feshe konu olay sonrasında işverence soruşturma yapıldığı, denetçi tarafından hazırlanan soruşturma raporunun feshe yetkili işyeri disiplin kurulunca 09.12.2021 tarihinde değerlendirilerek davacının iş sözleşmesinin feshinin gerektiğine karar verilmiş olup bu karara dayanılarak 15.12.2021 tarihinde fesih işleminin tamamlandığı anlaşılmaktadır. Feshe yetkili makam olan işyeri disiplin kurulu kararından beş iş günü sonra davacının iş sözleşmesinin feshedildiği, bu durumda feshin altı iş günlük hak düşürücü süre içerisinde gerçekleştiği anlaşılmış olup Mahkemece haklı feshe konu olayın 13.09.2021 tarihinde işyeri disiplin kuruluna sevk edildiğinden bahisle işverence feshin altı iş günlük hak düşürücü süre içinde yapılmadığı kabul edilerek davacı lehine kıdem ve ihbar tazminatına hükmedilmesi, kararın kanun yararına bozulmasını gerektirmiştir.” Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 30.05.2023 T. 2023/9430 E. 2023/8075 K.
İş Hukukunda Bilinmesi Gereken Temel Gerçek
Her işten çıkarma haklı değildir.
Her tutanak feshi meşru kılmaz.
Süreyi kaçıran işveren, güçlü olduğunu sandığı davayı kaybedebilir.
Bilmek özgürleştirir.
Haklarını bilirsen, kaybetmezsin.
Bu nedenle işten çıkarma sürecinde hak kaybı yaşamamak için iş hukuku alanında uzman bir avukat, özellikle fabrika işçileri ve toplu iş davalarına bakan avukat ile sürecin başından itibaren çalışmak, fesih türünün doğru değerlendirilmesi ve tazminat haklarının korunması açısından kritik önemdedir.
