Pregabalin İçeren İlaçlar Uyuşturucu Suçuna Girer mi? Ceza Hukukunda Tartışılan Bir Gri Alan

Ceza hukukunda bazı konular vardır ki ilk bakışta çok basit görünür. Bir maddenin yasak olup olmadığına bakılır ve mesele biter. Ancak tıpta kullanılan bazı maddeler söz konusu olduğunda sınırlar bu kadar net değildir.

Pregabalin içeren ilaçlar bu tartışmanın en güncel örneklerinden biridir.

Eczaneden temin edilebilen ve doktor tarafından reçete edilebilen bir ilaç, bazı durumlarda uyuşturucu ticareti suçunun konusu olarak değerlendirilebilmektedir. Son yıllarda savcılık dosyalarında sıkça görülen bu tartışma özellikle Türk Ceza Kanunu m.188/6 kapsamında gündeme gelmektedir.

Pregabalin nedir ve hangi hastalıklarda kullanılır?

Pregabalin, sinir sistemi hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir etkin maddedir. Modern tıpta özellikle şu alanlarda reçete edilir:

• nöropatik ağrı
• epilepsi
• yaygın anksiyete bozukluğu
• bazı kronik sinir sistemi hastalıkları

Bu nedenle pregabalin tıbbi amaçla geliştirilmiş ve ruhsatlandırılmış bir ilaçtır.

Ancak yüksek dozda veya tıbbi amaç dışında kullanıldığında bazı kişilerde psikoaktif etkiler oluşturabilmektedir. Bu durum zamanla kötüye kullanım vakalarının artmasına yol açmıştır.

Pregabalin neden yeşil reçete kapsamına alındı?

Türkiye’de bağımlılık veya kötüye kullanım riski bulunan bazı ilaçlar özel reçete sistemleriyle kontrol edilir.

Pregabalin de bu kapsamda değerlendirilmiş ve 1 Nisan 2019 tarihinde yeşil reçete kapsamına alınmıştır.

Bu uygulamanın amacı:

• ilacın kontrolsüz kullanımını önlemek
• reçetesiz satışın engellenmesi
• dağıtımın takip edilmesidir.

Bu düzenleme ilacı yasaklamaz. Pregabalin doktor tarafından reçete edildiğinde kullanılabilen bir ilaçtır.

Pregabalin hangi durumda ceza hukukunun konusu olabilir?

Tartışmanın merkezinde Türk Ceza Kanunu m.188/6 bulunmaktadır.

Bu hüküm, üretimi veya satışı resmi izne ya da reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurabilen maddelerin kötüye kullanılmasını düzenler.

Ancak bu madde her reçeteli ilaç için otomatik olarak uygulanmaz. Somut olayda bazı unsurların ortaya konulması gerekir.

Mahkemelerin özellikle şu konuları değerlendirmesi gerekir:

• ilacın tıbbi kullanım dışında kullanılıp kullanılmadığı
• uyuşturucu etkisi elde etme amacı bulunup bulunmadığı
• elde bulundurulan miktarın olağan kullanım sınırlarını aşıp aşmadığı
• başkalarına satış veya dağıtım kastı olup olmadığı

Bu unsurlar ortaya konmadan yalnızca ilacın reçeteli olması nedeniyle suç değerlendirmesi yapılması mümkün değildir.

Adli Tıp Kurumu pregabalin hakkında nasıl bir görüş ortaya koymuştur?

Uygulamaya yön veren önemli değerlendirmelerden biri Adli Tıp Kurumu 5. İhtisas Kurulu’nun 14.09.2022 tarihli raporudur.

Kurul, pregabalin içeren ilaçların bazı durumlarda uyuşturucu etkisi doğuracak şekilde kullanılabildiğini belirtmiştir.

Ancak bu değerlendirme, ilacın her durumda suç konusu olduğu anlamına gelmez. Raporda özellikle tıbbi kullanım sınırlarının dışına çıkılması ve uyuşturucu etkisi elde edilmesinin somut şekilde tespit edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Yargıtay pregabalin konusunda nasıl bir yaklaşım sergiliyor?

Yargıtay kararlarında da pregabalin içeren ilaçların bazı durumlarda TCK 188/6 kapsamında değerlendirilebileceği kabul edilmiştir.

Ancak içtihatlarda dikkat çekilen temel nokta şudur:

Her dosya somut deliller üzerinden değerlendirilmelidir.

Mahkemeler özellikle şu unsurlar üzerinde durmaktadır:

• ele geçirilen ilaç miktarı
• kullanım amacı
• ticaret veya dağıtım kastı
• dosyada bulunan diğer deliller

Pregabalin bulundurmak tek başına suç oluşturur mu?

Pregabalin içeren bir ilacın bulunması tek başına suç oluşturmaz.

Çünkü bu ilaç:

• Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmıştır
• doktor tarafından reçete edilebilir
• eczanelerde satılmaktadır

Bu nedenle cezai sorumluluk için tıbbi kullanım dışına çıkıldığı ve suç kastının bulunduğu somut şekilde ortaya konulmalıdır.

Ceza hukukunda geniş yorum neden tehlikelidir?

Pregabalin tartışması ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan kanunilik ilkesini yeniden gündeme getirmektedir.

Bu ilkeye göre bir fiilin suç sayılabilmesi için kanunda açık şekilde düzenlenmiş olması gerekir.

Özellikle tıbbi amaçla kullanılan maddeler söz konusu olduğunda geniş yorumlar ciddi sorunlara yol açabilir. Tedavi amacıyla geliştirilen bir ilacın geniş yorumlarla kriminalize edilmesi hukuk devleti ilkesi açısından risklidir.

Reçeteli ilaçlar ceza hukukunun hassas alanlarından biridir

Pregabalin örneği ceza hukukunda sık karşılaşılan bir gerçeği ortaya koymaktadır.

Bazı maddeler hem tedavi amacıyla kullanılabilir hem de suistimal edildiğinde suç konusu olabilir.

Bu nedenle pregabalin dosyalarında yapılması gereken şey genelleme yapmak değildir. Her olay somut deliller, kullanım amacı ve suç kastı çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Ceza hukukunda belirleyici olan varsayımlar değil somut olgulardır.