جنگ ایران در سال ۲۰۲۶ باعث شده است که موضوع دیپورت ایرانیان از ترکیه دیگر یک مسئله ساده مهاجرتی نباشد. اگر یک ایرانی پس از بازگشت به ایران با خطر جنگ، حمله موشکی، فشار سیاسی، شکنجه، بدرفتاری، فشار مذهبی یا تعقیب به دلیل مخالفت با حکومت روبهرو شود، ترکیه نمیتواند او را به ایران بازگرداند.
به این اصل در حقوق، ممنوعیت بازگرداندن اجباری گفته میشود.
طبق قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی ترکیه، هیچ شخصی نباید به کشوری فرستاده شود که در آنجا با خطر شکنجه، رفتار غیرانسانی، تحقیرآمیز، تهدید جانی، فشار مذهبی، فشار سیاسی یا تهدید علیه آزادی خود روبهرو باشد.
آیا ایرانیان میتوانند از ترکیه دیپورت شوند؟
بله. در بعضی موارد ممکن است برای ایرانیان در ترکیه حکم دیپورت صادر شود.
برای مثال:
اقامت غیرقانونی، تمام شدن مدت ویزا، نداشتن اجازه اقامت، کار بدون مجوز، استفاده از مدارک جعلی یا دلایل مربوط به نظم عمومی میتواند باعث صدور حکم دیپورت شود.
اما این موضوع یک حد مهم دارد.
اگر فرد ایرانی پس از بازگشت به ایران با خطر شکنجه، اعدام، بدرفتاری، فشار مذهبی، آزار سیاسی یا خطر جدی ناشی از جنگ روبهرو شود، دیپورت او میتواند غیرقانونی باشد.
پاسخ کوتاه این است:
تخلف ویزا میتواند دلیل دیپورت باشد.
اما اگر خطر آزار، شکنجه یا تهدید جانی وجود داشته باشد، بازگرداندن فرد به ایران نباید انجام شود.
آیا جنگ ایران در سال ۲۰۲۶ بر حکم دیپورت تأثیر دارد؟
بله، تأثیر دارد.
در شرایط جنگی، تصمیم بازگرداندن یک شخص به کشورش باید با دقت بیشتری بررسی شود. بازگشت به ایران برای بعضی افراد فقط «رفتن به کشور خود» نیست. ممکن است با خطر حمله موشکی، عملیات امنیتی، بازداشت خودسرانه، بازجویی، شکنجه یا بدرفتاری همراه باشد.
در پروندههای دیپورت ایرانیان، فقط این سؤال کافی نیست که آیا در ایران جنگ وجود دارد یا نه.
سؤال اصلی این است:
آیا این شخص پس از بازگشت به ایران به طور خاص در معرض خطر قرار میگیرد؟
اگر پاسخ مثبت باشد، حکم دیپورت باید متوقف شود.
در چه شرایطی دیپورت به ایران میتواند نقض حقوق بشر باشد؟
اگر فرد ایرانی یکی از این خطرها را داشته باشد، دیپورت او میتواند نقض حقوق بشر محسوب شود:
مخالفت با حکومت ایران.
شرکت در اعتراضات.
انتشار مطالب انتقادی علیه حکومت در شبکههای اجتماعی.
فعالیت درباره حقوق زنان، آزادی، حجاب اجباری یا انتقاد از حکومت مذهبی.
مسیحی بودن یا تغییر دین از اسلام به مسیحیت.
ارتباط با کلیسا.
شناخته شدن به عنوان روزنامهنگار، دانشجو، فعال مدنی، پزشک، پرستار یا فردی که به معترضان کمک کرده است.
داشتن پرونده، تهدید، احضار، بازداشت یا فشار خانوادگی در ایران.
بازگشت به شهری که درگیر جنگ، بمباران یا عملیات امنیتی است.
در این شرایط، اداره مهاجرت و دادگاه باید بررسی کنند:
آیا این فرد پس از بازگشت به ایران میتواند با امنیت زندگی کند؟
اگر پاسخ منفی باشد، دیپورت نباید اجرا شود.
آیا مخالفان ایرانی میتوانند از ترکیه به ایران بازگردانده شوند؟
پرونده مخالفان ایرانی باید بسیار جدی بررسی شود.
در ایران، مخالف بودن فقط به معنی عضویت در یک حزب سیاسی نیست. گاهی یک پست در اینستاگرام، یک عکس از اعتراضات، یک شعار، دفاع از حقوق زنان یا انتقاد از حکومت میتواند شخص را در معرض خطر قرار دهد.
مقامهای ایران ممکن است چنین فردی را «عامل بیگانه»، «تهدید امنیت ملی»، «ضد حکومت» یا «وابسته به خارج» معرفی کنند. این نوع اتهامها میتواند خطر بازداشت، شکنجه، اعتراف اجباری و محاکمه ناعادلانه ایجاد کند.
بنابراین در پرونده دیپورت یک مخالف ایرانی، باید این موارد بررسی و ارائه شود:
فعالیتهای او در شبکههای اجتماعی.
سابقه شرکت در اعتراضات.
اظهارات سیاسی.
تهدیدهای دریافتشده از ایران.
احتمال وجود پرونده یا تعقیب امنیتی در ایران.
اگر خطر واقعی وجود داشته باشد، دیپورت به ایران نباید انجام شود.
آیا ایرانیان مسیحی یا کسانی که تغییر دین دادهاند میتوانند دیپورت شوند؟
پرونده ایرانیان مسیحی، بهویژه کسانی که از اسلام به مسیحیت گرویدهاند، باید با حساسیت بیشتری بررسی شود.
در ایران، تغییر دین میتواند باعث فشار خانوادگی، تهدید اجتماعی، پیگرد امنیتی، بازداشت یا محدودیت شدید شود. اگر شخص به کلیسا رفتوآمد داشته باشد، غسل تعمید گرفته باشد، در فعالیتهای مسیحی شرکت کرده باشد یا این موضوع در شبکههای اجتماعی او دیده شود، خطر بازگشت به ایران بیشتر میشود.
سؤال اصلی در این پروندهها این است:
آیا این شخص پس از بازگشت به ایران به دلیل باور دینی خود تحت فشار قرار میگیرد؟
اگر این خطر واقعی باشد، ترکیه نباید او را به ایران بازگرداند.
آیا پزشکان، پرستاران و کادر درمان ایرانی هم در معرض خطر هستند؟
در بعضی پروندهها، بله.
پزشک یا پرستار بودن بهتنهایی مانع دیپورت نیست. اما اگر فرد به معترضان زخمی کمک کرده باشد یا حکومت ایران او را به عنوان کسی ببیند که از مخالفان حمایت کرده است، خطر جدی ایجاد میشود.
در چنین پروندهای مسئله اصلی شغل فرد نیست.
مسئله این است که حکومت ایران او را چگونه میبیند.
باید در پرونده توضیح داده شود:
فرد به چه کسانی کمک کرده است.
آیا این کمک با اعتراضات یا مخالفان ارتباط داشته است.
آیا در شبکههای اجتماعی چیزی منتشر کرده است.
آیا مقامهای ایران ممکن است از این موضوع آگاه باشند.
آیا پس از بازگشت خطر بازجویی، بازداشت، شکنجه یا بدرفتاری وجود دارد.
فرد ایرانی که حکم دیپورت گرفته چه کاری باید انجام دهد؟
فردی که حکم دیپورت گرفته نباید وقت را از دست بدهد.
در ترکیه، برای اعتراض به حکم دیپورت معمولاً از زمان ابلاغ حکم، مهلت بسیار کوتاهی وجود دارد. این مهلت در بسیاری از موارد ۷ روز است.
پس اولین کار این است:
تاریخ ابلاغ حکم را مشخص کنید.
دلیل دیپورت را بگیرید.
اگر در مرکز بازگردانی هستید، تصمیم بازداشت اداری را هم بررسی کنید.
مهلت ۷ روزه را از دست ندهید.
در دادخواست فقط گفتن اینکه «در ایران جنگ است» کافی نیست.
باید خطر شخصی توضیح داده شود.
در پرونده دیپورت ایرانیان چه مدارکی مهم است؟
این مدارک میتواند مهم باشد:
پستهای شبکههای اجتماعی.
عکسها یا ویدیوهای اعتراضات.
مدارک مربوط به مسیحیت، غسل تعمید، کلیسا یا فعالیت مذهبی.
پیامهای تهدیدآمیز از ایران.
مدارک فشار خانواده، همسایهها یا اطرافیان.
مدارک مربوط به احضار، پرونده، بازداشت یا تعقیب در ایران.
مدارک مربوط به کمک پزشک یا پرستار به معترضان.
مدارک روزنامهنگاری، فعالیت مدنی یا فعالیت دانشجویی.
گزارشهای معتبر درباره وضعیت ایران.
اخبار و گزارشهای مربوط به جنگ و نقض حقوق بشر در ایران.
دادگاه باید این سؤال را ببیند:
اگر این شخص به ایران فرستاده شود، چه اتفاقی برای او میافتد؟
مهمترین نکته در پرونده دیپورت ایرانیان چیست؟
مهمترین نکته این است:
ترکیه نباید یک انسان را آگاهانه به جایی بفرستد که در آنجا با خطر شکنجه، آزار، مرگ یا سرکوب روبهرو میشود.
ممکن است اقامت یک ایرانی تمام شده باشد.
ممکن است ویزای او نقض شده باشد.
ممکن است حق ماندن او در ترکیه از نظر اداری مورد بحث باشد.
اما اگر بازگشت به ایران برای او خطر شکنجه، اعدام، بدرفتاری، فشار مذهبی، آزار سیاسی یا آسیب جدی ناشی از جنگ ایجاد کند، حکم دیپورت نباید اجرا شود.
در دوره جنگ ایران در سال ۲۰۲۶، هر پرونده دیپورت ایرانیان باید جداگانه بررسی شود.
حرف کلی کافی نیست.
خطر باید مشخص باشد.
اگر خطر واقعی و جدی باشد، ممنوعیت بازگرداندن اجباری باید اجرا شود.
خلاصه کوتاه
برای ایرانیان در ترکیه ممکن است حکم دیپورت صادر شود.
اما اگر بازگشت به ایران باعث خطر شکنجه، اعدام، بدرفتاری، فشار مذهبی، آزار سیاسی یا خطر جدی ناشی از جنگ شود، دیپورت میتواند غیرقانونی باشد.
پرونده ایرانیان مخالف حکومت، مسیحیان، افراد تغییر دین داده، معترضان، فعالان شبکههای اجتماعی، روزنامهنگاران، دانشجویان، پزشکان و پرستاران باید با دقت بیشتری بررسی شود.
اگر حکم دیپورت ابلاغ شد، مهلت قانونی اعتراض نباید از دست برود.
