Menfi Tespit Davası Nedir?

Günlük hayatın içindeki en can sıkıcı sürprizlerden biri, bankadan veya bir şirketten gelen “borcunuz var” mesajıdır. Kişi çoğu zaman şaşkın:
“Ben bu borcu hiç yapmadım. Nasıl olur?”

Bazen dolandırıcılar sahte imza veya sahte vekaletnameler ile aleyhine borç doğrumuş olabilir. Ya da bir ticari ilişkide ödediğiniz borç, ortaklar arasındaki anlaşmazlık sebebiyle tekrar isteniyor olabilir.

Bazı durumlarda gerçekten hiç olmayan bir borç için baskı kurulabilir. İşte tam bu noktada hukuk, elinizi güçlendiren bir araç sunar: Menfi tespit davası.

“Menfi tespit”, günlük dilde “borcun olmadığının tespit edilmesi” demektir.
Kelime kökeni olarak:

• Menfi: Olmayan, yok sayılan
• Tespit: Belirleme, ortaya koyma

Yani hukuki bir metinde “menfi tespit” dendiğinde, bir borcun ya da iddianın gerçekte mevcut olmadığının mahkemece belirlenmesi kast edilir.

Bu dava sayesinde, aslında borcunuz olmadığını mahkemeye tespit ettirebilirsiniz.

Menfi Tespit Davası Nedir? (İİK m.72)

Menfi tespit davası, “Bu borç gerçekte yok, mahkeme bunu resmen tespit etsin” demek için açılan davadır.
Bu davada şu durumlar ileri sürülür:

• O borç hiç doğmamıştır,
• Borç sona ermiştir,
• Borç hukuken geçersizdir.

Kanun açıkça der ki:
Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespitini isteyebilir (İİK m.72/1).

Bu da iki ihtimal yaratır:

1) İcra takibi başlamadan önce

Alacaklı “seni icraya veririm” diye tehdit ediyorsa, ortada ciddi bir borç iddiası varsa, kişi takip başlamadan önce bile mahkemeye gidip borçsuzluğunu tespit ettirebilir.

Bu, şaşırtıcı ama tamamen yasaldır.
Sebebi: Bir insanın “olsun ya da olmasın” sürekli borç tehdidi altında yaşaması kabul edilemez.

2) İcra takibi başladıktan sonra

Süreyi kaçırdıysanız, itiraz edemediyseniz veya takip devam ediyorsa yine menfi tespit davası açabilirsiniz.

Menfi Tespit Davası Açarsam İcra Durdurulur mu?

Bu soru en çok merak edilenlerden biridir:
Hayır, dava açmak tek başına icrayı durdurmaz.

Durdurmak için ne gerekir?

a) İhtiyati Tedbir + %15 Teminat (İİK m.72/2)

Mahkemeden tedbir istersiniz, mahkeme kabul ederse borç miktarının %15’i kadar teminat yatırılır ve takip durur.
Teminat yatırılmadan tedbir verilemez.
Bunu Yargıtay da defalarca belirtmiştir.

b) Maaş veya banka haczi varsa

Dava açmak kesintiyi durdurmaz.
Yine tedbir almak gerekir.

Menfi Tespit Davasında Kim İspat Yükümlüdür?

Basit anlatımla:

• Alacaklı, borcun gerçekten var olduğunu ispatlar.
• Borçlu, “borç bitti” veya “borç ödendi” diyorsa bunu ispatlar.

Örneğin senet varsa:
Borçlu, “imza bana ait değil” veya “senet bedelsiz” diyorsa bunu delille ispatlar.
Mahkeme grafoloji incelemesi yapabilir.

Menfi Tespit Davası mı Açayım Yoksa İtiraz mı Edeyim?

Bunu anlamak çok kritik:

Hak kaybı yaşamamak için bu konuda mutlaka uzman bir icra avukatına danışarak adım atın.