Sağlık Çalışanları İçin Tarihi Karar: Ücretsiz Nöbet Uygulaması İptal Edildi
Sağlık çalışanlarının nöbet ücretine üst sınır konulması neden Anayasa’ya aykırı bulundu?
Türkiye’de yıllardır sağlık çalışanlarının en çok şikâyet ettiği konulardan biri fazla nöbet tutmalarına rağmen bunun karşılığını alamamalarıydı. Kanunda öyle bir düzenleme vardı ki, belirli bir saatten sonra tutulan nöbetlerin ücreti ödenmiyordu. Yani çalışan görev yapıyor fakat karşılığını alamıyordu.
Bu mesele sonunda Anayasa Mahkemesi’nin önüne geldi. Mahkeme yaptığı inceleme sonunda bu uygulamanın Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verdi ve ilgili hükmü iptal etti.
Kararın özü oldukça net:
Devlet, kamu hizmeti görüyor diye bir çalışanın emeğini karşılıksız bırakamaz.
Sorun neydi? Sağlık çalışanları neden ücret alamıyordu?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 33. maddesinde sağlık personelinin tuttuğu nöbetlerin ücreti düzenleniyordu.
Ancak maddede kritik bir sınırlama vardı.
Kanuna göre:
- Aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezlerinde ayda 60 saatten fazla
- Diğer sağlık kurumlarında ise ayda 130 saatten fazla
tutulan nöbetler için hiçbir ödeme yapılmıyordu.
Yani bir sağlık çalışanı 130 saati aşan nöbet tutsa bile bunun karşılığında ücret alamıyordu.
Bu durum fiilen şu anlama geliyordu:
Bir kişi çalışıyor, görev yapıyor, kamu hizmeti görüyor ama emeğinin karşılığı ödenmiyor.
Anayasa Mahkemesi bu düzenlemeyi neden iptal etti?
Anayasa Mahkemesi, bu kuralı Anayasa’nın 18. maddesinde düzenlenen “zorla çalıştırma yasağı” açısından değerlendirdi.
Mahkemenin temel tespitleri şöyle:
- Nöbet hizmeti kamu görevinin bir parçası olabilir.
- Ancak bu hizmetin karşılıksız bırakılması kabul edilemez.
- Ücret ödenmeden çalıştırma, çalışan üzerinde orantısız bir külfet oluşturur.
- Bu durum zorla çalıştırma yasağıyla bağdaşmaz.
Mahkeme ayrıca şu noktaya da dikkat çekti:
Sağlık hizmetinin kesintisiz yürütülmesi kamu yararı açısından önemlidir. Ancak kamu yararı gerekçesi, çalışanların dinlenme hakkını ortadan kaldıracak ve emeğini karşılıksız bırakacak bir sistemi meşrulaştıramaz.
Bu nedenle söz konusu hüküm Anayasa’nın 18. maddesine aykırı bulunarak iptal edilmiştir. 20260310-7
Bu karar sağlık çalışanları açısından ne anlama geliyor?
Kararın pratik sonucu oldukça önemli.
Artık şu ilke açık biçimde ortaya konmuş oldu:
Tutulan nöbetin karşılığı ödenmek zorundadır.
Bir sağlık çalışanı görev yaptığı halde “bu saatten sonrası için ödeme yapılmaz” denilmesi anayasal ilkelere aykırıdır.
Bu karar sadece bir ücret meselesi değildir. Aynı zamanda şu prensibi ortaya koyar:
Devlet dahil hiç kimse çalışanı karşılıksız çalıştıramaz.
Kamu hizmeti gerekçesiyle ücretsiz çalışma dayatılabilir mi?
Anayasa Mahkemesi bu konuda çok net bir sınır çizdi.
Kamu hizmeti önemli bir gerekçe olabilir.
Ancak bu gerekçe şu sonuçlara yol açamaz:
- Emeğin karşılıksız bırakılması
- Dinlenme hakkının ortadan kaldırılması
- Çalışan üzerinde aşırı yük oluşturulması
Bu tür düzenlemeler anayasal koruma altında olan çalışma özgürlüğü ve zorla çalıştırma yasağı ile bağdaşmaz.
