Arızi Kazanç Nedir, Nasıl Hesaplanır, Ne Kadar Muafiyet Var?

Arızi kazanç nedir, hangi gelirler bu kapsama girer, neden önemli?

Arızi kazanç demek, sürekli olmayan, tesadüfi şekilde elde edilen gelir demektir. Yani düzenli işinizden maaş almak, dükkan işletmek veya avukatlık gibi sürekli faaliyetlerden doğan kazanç değil. Mesela:

• Arada bir araba alıp satmak,
• Kiracıdan çıkarken “tahliye bedeli” almak,
• Mesleğinizi yapmayı bırakıp elinizde kalan malları satmak,
• Hiç başlamadığınız bir işten vazgeçmeniz karşılığında tazminat almak.

Bu tür gelirler süreklilik taşımadığı için “arızi” (geçici, rastlantısal) sayılır. Ancak tamamen vergiden muaf değiller. Kanun, belirli bir tutara kadar olan kısmı istisna ediyor.

Arızi kazanç nasıl hesaplanır, hangi giderler düşülür, safi kazanç ne demek?

Arızi kazançta vergiyi, “safi kazanç” üzerinden ödersiniz. Safi kazanç; elde ettiğiniz toplam gelirin, maliyetler ve belgeli giderler çıkarıldıktan sonra kalan kısmıdır.

• Arızi ticari işler: Satış bedelinden maliyet ve satış giderleri çıkarılır.
• Tahliye, tazminat, arızi serbest meslek işleri: Elde edilen tutardan belgeli giderler düşülür.
• Amortismana tabi mallar: Maliyet, amortisman sonrası net değer üzerinden hesaplanır.

Yani elinize geçen her kuruş kazanç sayılmaz; masrafınızı belgelerseniz düşebilirsiniz.

Neden böyle bir düzenleme var?

Devlet, bu tür gelirlerin sürekli bir ticari faaliyetten farklı olduğunu kabul ediyor. Yani:

• Düzenli gelir gibi her yıl vergilendirilmesi adil olmaz.
• Ama tamamen vergisiz bırakmak da eşitsizlik yaratır.
• Bu nedenle “bir sınır konmuş” durumda. 2025’te bu sınır 280.000 TL. Altı vergisiz, üstü vergili.

Kısacası, arızi kazanç hükmü vatandaşın günlük hayattaki tesadüfi kazançlarını düzenli iş geliri gibi görmemek için var. Ama “bir kere oldu” diye de tamamen göz ardı edilmemesi için belli bir limit koyulmuş.