Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davası Nedir?
Aile Konutu Şerhi Hangi Hallerde ve Nasıl Kaldırılır?
Evlilik devam ederken eşlerin birlikte yaşadığı konut, hukuk düzeni tarafından özel olarak korunur. Bu korumanın en somut araçlarından biri de tapu kütüğüne işlenen aile konutu şerhidir. Ancak her hukuki koruma gibi, bu şerh de sonsuza kadar geçerli değildir. Zamanla evlilik ilişkisi sona erebilir, fiili durum değişebilir veya şerhin konulmasını gerektiren koşullar ortadan kalkabilir. İşte bu noktada aile konutu şerhinin kaldırılması davası gündeme gelir.
Aile Konutu Şerhi Nedir ve Ne Amaçla Konulur?
Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı ve aile hayatının merkezini oluşturan taşınmazın tapu kaydına işlenen hukuki bir kayıttır. Bu şerhin temel amacı, taşınmaz malikinin diğer eşin açık rızası olmadan konut üzerinde tasarrufta bulunmasını engellemektir.
Bu tasarruflar özellikle şunlardır:
- Satış
- Bağış
- İpotek tesisi
- Kira sözleşmesinin feshi
- Konutun tahsisine yönelik işlemler
Şerh sayesinde, malik olan eş tek başına hareket edemez ve aile birliğinin barınma hakkı korunmuş olur.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davası Nedir?
Aile konutu şerhinin kaldırılması davası, tapu kaydında yer alan aile konutu şerhinin hukuken artık geçerliliğini yitirdiği iddiasıyla açılan ve mahkeme kararıyla bu şerhin silinmesini amaçlayan davadır.
Bu dava genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Eşlerden biri şerhin kaldırılmasına rıza göstermez
- Tapu müdürlüğü tek taraflı başvuruyu kabul etmez
- Şerhin konulma şartlarının sona erdiği iddia edilir ancak bu durum ihtilaflıdır
Bu hâllerde, şerhin kaldırılması ancak mahkeme kararıyla mümkündür.
Aile Konutu Şerhi Hangi Hallerde Kaldırılabilir?
Eşlerin Ortak Rızası Varsa Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Eğer her iki eş de şerhin kaldırılmasını kabul ediyorsa, dava açmaya gerek yoktur. Taraflar birlikte tapu müdürlüğüne başvurarak şerhin terkinini talep edebilir. Bu en hızlı ve masrafsız yoldur.
Ancak uygulamada çoğu zaman sorun burada başlar. Eşlerden biri rıza göstermediğinde dava kaçınılmaz hale gelir.
Boşanma Halinde Aile Konutu Şerhi Kendiliğinden Kalkar mı?
Bu soru uygulamada en sık sorulan ve en çok yanlış bilinen konulardan biridir.
Boşanma kararı kesinleştiği anda, aile konutu kavramı hukuken ortadan kalkar. Çünkü artık ortada korunması gereken bir aile birliği yoktur. Ancak bu durum, tapu kaydındaki şerhin kendiliğinden silineceği anlamına gelmez.
Uygulamada:
- Tapu müdürlükleri çoğu zaman kesinleşmiş boşanma kararını yeterli görür
- Bazı durumlarda ise ayrıca mahkeme kararı talep edilir
Bu nedenle, boşanma sonrası şerhin kaldırılmasında tereddüt yaşanıyorsa aile konutu şerhinin kaldırılması davası açılması gerekebilir.
Evlilik Devam Ederken Aile Konutu Şerhi Kaldırılabilir mi?
Evet, ancak bu istisnai bir durumdur.
Evlilik devam ediyor olsa bile:
- Eşler fiilen ayrı yaşıyorsa
- Taşınmaz artık aile konutu olarak kullanılmıyorsa
- Aile hayatının merkezi başka bir konuta taşınmışsa
bu durumlar ispatlandığı takdirde şerhin kaldırılması mümkündür.
Burada mahkeme, fiili duruma bakar. Tapuda yazan değil, gerçekte yaşanan hayat esas alınır.
Aile Konutu Olarak Kullanılmayan Eve Şerh Konulmuşsa Ne Olur?
Bazen aile konutu şerhi, fiilen birlikte yaşanmayan veya hiç kullanılmayan bir taşınmaza konulabilir. Bu durumda şerh, amacına aykırı hale gelir.
Malik olan eş, şu iddialarla dava açabilir:
- Taşınmazın hiçbir zaman aile konutu olmadığı
- Aile hayatının başka bir adreste sürdürüldüğü
- Şerhin kötü niyetle konulduğu
Bu iddialar tanık, adres kayıtları, faturalar ve benzeri delillerle ispatlanırsa şerh kaldırılır.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davası Kim Tarafından Açılır?
Bu davayı genellikle:
- Taşınmazın maliki olan eş
- Şerhin kaldırılmasında hukuki menfaati bulunan eş
açar. Üçüncü kişilerin dava açması ise çok istisnai hâllerde mümkündür ve sıkı koşullara bağlıdır.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Bu davalarda görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Yetki ise kural olarak:
- Davalı eşin yerleşim yeri mahkemesidir
Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi her zaman yetkili değildir; bu da uygulamada sık yapılan hatalardan biridir.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davasında İspat Ne Şekilde Yapılır?
Mahkeme önünde şu hususların ispatı önemlidir:
- Taşınmazın artık aile konutu niteliği taşımadığı
- Evliliğin fiilen veya hukuken sona erdiği
- Şerhin korunmasını gerektiren koşulların ortadan kalktığı
Tanık anlatımları, ilgili konuttaki kira sözleşmesi, nüfus ve adres kayıtları, elektrik-su-doğalgaz abonelikleri, fiili yaşam düzeni bu noktada belirleyici olur.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davalarında En Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Boşanma kararının kesinleşmeden şerhin kaldırılmak istenmesi
- Yanlış mahkemede dava açılması
- Fiili durumun yeterince ispatlanamaması
- Tapu işlemiyle dava yolunun karıştırılması
Bu hatalar, davanın uzamasına veya reddine neden olabilir.
Aile Konutu Şerhi Kaldırılmadan Satış Yapılabilir mi?
Hayır. Tapu kaydında aile konutu şerhi durduğu sürece, diğer eşin açık rızası olmadan satış yapılamaz. Bu rıza yoksa yapılan işlemler hukuken geçersiz hale gelir ve ciddi uyuşmazlıklara yol açar.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması Davası Neden Önemlidir?
Bu dava:
- Mülkiyet hakkı ile aile hayatının korunması arasındaki dengeyi sağlar
- Kötü niyetli şerhlerin önüne geçer
- Taşınmaz üzerindeki hukuki belirsizliği ortadan kaldırır
Yanlış veya gereksiz şekilde devam eden bir şerh, malik açısından ciddi mağduriyetler doğurabilir.
