Deniz Ticareti Yapan Şirket / Acente Neye Göre Vergi Öder? Navlun, Demuraj ve Diğer Gelirlere Dair Rehber

Deniz Ticareti Yapacaklar Hangi Vergileri Öder? Navlun, Demuraj ve Diğer Gelirlerin Hukuki Rehberi

Deniz ticareti dışarıdan bakıldığında sadece “yük taşıma” işi gibi görünür. Oysa hukuken kurduğunuz sözleşmenin adı, geminin nasıl tahsis edildiği, alınan bedelin niteliği ve faturada nasıl gösterildiği doğrudan vergi rejimini değiştirir. Aynı taşıma işlemi bir durumda ticari kazanç sayılırken, başka bir kurguda stopaj ve KDV sorumluluğu doğurabilir.

Navlun sözleşmesi nedir? Deniz ticaretinde hangi sözleşme yapılır?

Deniz ticaretinde temel sözleşme “navlun sözleşmesi”dir. Bu sözleşme, deniz yoluyla yük taşımayı ve taşınan malı varma limanında teslim etmeyi taahhüt eder.

Burada kritik unsur şudur:
Sözleşme sadece geminin kullanımını devretmez; belirli bir taşıma sonucunu üstlenir.

Bu nedenle:

• Sözleşmenin konusu “gemi tahsisi” değil,
• “Deniz yoluyla taşıma taahhüdü”dür.

Vergi hukuku bakımından bu ayrım son derece önemlidir.

Navlun sözleşmesi kira mıdır?

Uygulamada sık yapılan hata budur.

Eğer gemi tamamen karşı tarafın kullanımına kalır ve işletme riski devrolursa kira benzeri bir ilişki gündeme gelir. Ancak navlun sözleşmesinde:

• Gemi sahibi veya taşıyan işletme,
• Mürettebatı ve işletme kontrolünü elinde tutar,
• Taşıma sonucundan sorumlu olur.

Bu nedenle baskın görüşe göre navlun sözleşmesi kira değil, belirli bir sonucu üstlenen bir sözleşme niteliğindedir.

Vergisel sonucu nedir?

Bu kabul sayesinde navlun geliri:

• Gayrimenkul sermaye iradı değil,
• Ticari kazançtır.

Deniz ticareti yapan gerçek kişi hangi vergiyi öder?

Gerçek kişi işletme olarak deniz taşımacılığı yapıyorsanız:

• Gelir Vergisi Kanunu m.37 uyarınca ticari kazanç elde edersiniz.
• Hasılat – gider farkı üzerinden vergi hesaplanır.
• Geçici vergi ve yıllık beyanname yükümlülüğü doğar.

Burada dikkat:
Navlun bedeli dışında alınan ek ödemeler de ticari hasılat kapsamına girer.

Deniz taşımacılığı yapan şirket hangi vergilere tabidir?

Sermaye şirketiyseniz:

• Kurumlar Vergisi Kanunu m.6 uyarınca kurum kazancı vergiye tabi olur.
• Ticari bilanço esas alınır.
• Geçici vergi ödenir.

Navlun gelirleri doğrudan kurum kazancına dahil olur.

Yabancı ulaştırma kurumları Türkiye’de nasıl vergiye tabi olur?

Bu alanda özel bir sistem vardır.

Dar mükellef yabancı ulaştırma kurumlarında:

• Kurumlar Vergisi Kanunu m.18-19 devreye girer.
• Hasılat üzerinden belirli bir oran esas alınır.
• Deniz taşımacılığında bu oran %15’tir.
• Hasılatın kalan kısmı gider şeklinde kabul olur.

Bu sistem fiilen götürü matrah yöntemidir.

Önemli sonuç:

• Ayrı ayrı gider indirimi yapılamaz.
• Hasılat geniş yorumlanır.

Navlun bedeli gümrük vergisini etkiler mi?

Evet.

İthalatta gümrük vergisi matrahı belirlenirken:

• Taşıma bedeli (navlun) satış bedeline ekleme ile dahil olur.
• CIF değer hesaplamasında navlun dikkate alınır.

Bu nedenle ana konşimento – ara konşimento ayrımı ve gerçek taşıma bedelinin doğru gösterilmesi hayati önemdedir.

Gerçek ekonomik bedelin altında gösterim, cezalı tarhiyat riskini doğurur.

Sürastarya (demuraj) nedir? Vergiye tabi midir?

Sürastarya, yükleme veya boşaltma süresinin aşılması halinde taşıyana ödenen ek bedeldir.

Bu ödeme:

• Bir zarar tazmini gibi karşımıza çıksa da,
• Taşıma sözleşmesinin doğal uzantısıdır.

Dolayısıyla:

Sürastarya bedeli ticari hasılatın parçasıdır ve vergiye tabidir.

“Bu tazminattır, vergiye tabi olmaz” yaklaşımı doğru değildir.

Kontrstarya vergilendirmeye tabi mi?

Sürastarya süresi dolduktan sonra tanınan ek bekleme süresine karşılık alınan bedeldir.

Taşıma faaliyetinden doğduğu için:

Vergi matrahına dahil olur.

Pişmanlık navlunu nedir? Vergi doğurur mu?

Taşıtan sözleşmeden tek taraflı vazgeçtiğinde ödenen bedeldir.

Hukuki niteliği teorik olarak tartışmalı olabilir. Ancak vergi hukuku açısından önemli olan şudur:

Bu gelir ticari faaliyetin sonucudur.

Dolayısıyla:

Pişmanlık navlunu da ticari kazanç kapsamında vergilendirilir.

Mesafe navlunu ve boş navlun vergilenir mi?

Mesafe navlunu

Taşıma tamamlanmadan gemi zayi olursa, kurtarılan yük için belirli mesafeye kadar hak kazanılan bedeldir.

Taşıma faaliyetiyle bağlantılıdır.
Vergiye tabidir.

Boş navlun

Taşıtan tahsis edilen yük kapasitesini doldurmasa bile sözleşme gereği ödenen navlundur.

Gelir sözleşmeden doğar.
Vergiye tabidir.

Faturada ayrı gösterilmesi sonucu değiştirmez.

Hızlandırma pirimi (Pirimaj) nedir? Vergisel durumu nedir?

Yükleme/boşaltma süresinden tasarruf edilmesi halinde yapılan ödemedir.

Yabancı ulaştırma kurumlarında:

• Hasılat kapsamına girer.
• Ancak ayrıca navlun matrahına eklenmez.
• Götürü sistem içinde değerlendirilir.

Acenteler üzerinden tahsil edilmesi niteliğini değiştirmez.

Deniz ticaretinde vergi riskini azaltmak için nelere dikkat etmek gerekir?

1. Sözleşme türünü doğru belirlemek gerekir.
2. Gemi tahsisi ile taşıma taahhüdü ayrımını net yapmak gerekir.
3. Konşimento yapısı gerçek ticari ilişkiyi yansıtmalı.
4. Navlun dışı gelirler hasılat dışında bırakılmamalı.
5. Yabancı ulaştırma kurumlarında özel rejimi doğru tespit ederek uygulamak gerekir.

Yanlış sınıflandırma, KDV, kurumlar vergisi ve gümrük vergisi yönünden ciddi cezalı işlemler ortaya çıkarır.

Deniz ticareti şirketleri – acenteleri için özet tablo

Deniz ticaretinde gelir kalemlerinin adları zaman zaman farklı şekilde karşımıza çıkar. Ancak vergi hukuku isimlere değil, ekonomik içeriğe bakar. Taşıma faaliyetiyle bağlantılı her bedel ticari hasılat olarak geçer.

Sözleşme kurgusu, faturalama ve konşimento yapısı birlikte planlanmadığında risk büyür.

Deniz ticareti güçlü bir alandır. Ancak hukuki altyapı doğru kurulmazsa maliyetiniz artar.