Instagram’da bir paylaşım kaydırıyorsunuz. “Kaza yaptınız mı? Değer kaybınızı 7 günde alıyoruz. Ücretsiz danışmanlık.” Altta bir telefon numarası, bir başvuru formu, bir de “uzman avukat kadromuz” notu. Reklamı verene bakıyorsunuz: ne hukuk bürosu, ne dernek. Çoğunlukla bir “hasar danışmanlık” firması, tek kişilik bir oluşum ya da kim olduğu sayfanın hiçbir yerinde belirtilmeyen bir hesap.
Bu reklamların görünmeyen tarafı şu: Çoğu, başlığı atan ilk satırda Türk hukukunun en eski yasaklarından birini ihlal ediyor. Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu da son dönemde bu ihlali ardı ardına tespit ediyor. Tek bir oturumda altı, yedi, sekiz dosyada aynı içerikli kararlar çıkıyor; 600.000 TL’lik idari para cezaları, reklamı durdurma yaptırımları, internet sitelerine doğrudan erişim engelleri. Mesele neden bu kadar ciddi? Çünkü mağdur olan yalnız avukatlık mesleği değil. Birinci sırada kaza mağduru tüketici var.
“Değer Kaybı Uzmanı” Reklamları Neden Hukuka Aykırı? Hangi Faaliyetler Yalnız Avukatın İşi? Avukat Olmadan Tazminat Takibi Yapılabilir mi?
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesi tartışmaya yer bırakmıyor. Hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme veya yargı yetkisini haiz organlar önünde hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek, bu işlere ait evrakı düzenlemek — bu faaliyetlerin tamamı yalnızca baroda yazılı avukatlara aittir. Madde, istisnasız bir tekel düzenliyor.
Şimdi piyasadaki ifadelere bakın. “Hasar farkı davası,” “değer kaybı davası,” “kusura itiraz davası,” “araç mahrumiyet bedeli davası” — bu başlıkları bir internet sitesinde “Hizmetlerimiz” sekmesinde kullanan kişi, fiilen Avukatlık Kanunu’nun yasakladığı işin tanıtımını yapıyor. Reklam Kurulu da 2025/195 sayılı dosyada tam olarak bu tespiti yapmış; ilgili site hakkında reklam durdurma ve erişim engelleme uygulanmış.
Mesele “danışmanlık” kelimesinin arkasına saklanılarak çözülemez. Sigorta şirketine başvuru hazırlamak, tahkim dilekçesi sunmak, dosyayı icra takibine dönüştürmek — hepsi adli işlem takibidir. Bir kişi sadece “danışmanlık veriyorum” diyerek bu iskelenin üstüne çıkamaz; iskele zaten avukatın.
Avukatlık Kanunu 35. Madde Tam Olarak Ne Diyor? 63. Madde Hangi Cezayı Öngörüyor? “Hukuki Danışmanlık” İbaresi Yetki Yaratır mı?
- madde işin sınırını çizerken, 63. madde yaptırımı koyuyor. Avukat olmayanların avukatlık işi yapması açık bir suç olarak düzenlenmiş; hapis ve adli para cezası öngörülmüş. Düzenleme yalnızca dava açan kişiyi değil, bu faaliyeti aracılık ederek yürüten ya da bu faaliyetin yapılmasına olanak sağlayan herkesi kapsıyor.
“Uzman mütalaa raporu,” “hasar danışmanlığı,” “hukuki çözüm ortaklığı” gibi yumuşatılmış başlıkların hiçbiri yetki yaratmıyor. Reklam Kurulu kararlarındaki gerekçe birebir şu: tanıtımda yer alan içerikler, sadece baroda yazılı avukatların yetkisinde olan faaliyetlerin yürütüldüğünü gösteriyor; ancak bu alanda bir yetki bulunmuyor. Yetki olmadan tanıtım yapmak, faaliyetin kendisinin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmıyor; aksine ihlali görünür hale getiriyor.
48/1. madde de tabloyu tamamlıyor. Bu hüküm, avukatın kendisinin bile iş elde etmek için aracı kullanmasını, reklam vermesini, simsar tutmasını yasaklamış durumda. Avukat için bu kadar dar olan reklam alanının, avukat olmayan biri için sınırsız sayılması düşünülemez.
Sigortacılık Kanunu Bu Faaliyetlere Nasıl Yaklaşıyor? Sigorta Destek Hizmeti İzni Ne Anlama Geliyor? Lisanssız Aracılık Hangi Riski Doğuruyor?
Reklam Kurulu kararlarında 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun da sürekli atıf yapılan bir maddesi var: Ek Madde 6. Bu madde, sigorta sözleşmelerinden doğan tazminat taleplerinin takibi konusunda hizmet veren kişi ve kuruluşların kaza-mağdur ilişkisine girebilmek için izne tabi olduğunu düzenliyor. Bu, “ben sadece sigortayla görüşeyim, sen uğraşma” pazarlamasının kendi başına bir lisans rejimi olduğunu gösteriyor.
Pratikte ne demek? Lisanssız aracı, mağdurla sigorta şirketi arasındaki tazminat sürecine giremez. Vekaletname benzeri belgeler hazırlatamaz, mağdurun adına yazılı başvuru yapamaz, ödemenin kendi hesabına geçmesini sağlayacak yapılar kuramaz. Kuruyorsa, hem 5684 sayılı Kanun’a hem Avukatlık Kanunu’na aynı anda aykırı davranıyor; bu iki ihlal birbirini katlayarak büyütüyor.
- madde ise sigorta acenteliği faaliyetinin koşullarını çiziyor. “Hasar takip merkezi,” “ekspertiz danışmanlık” gibi etiketler altında fiilen acentelik işlevi gören oluşumlar bu maddeyi de ihlal eder hale gelebiliyor. Reklam Kurulu, kararlarında bu maddeleri ihlalin kümülatif tablosu içinde gösteriyor.
Reklam Kurulu Bu Reklamlara Nasıl Müdahale Ediyor? 600 Bin TL’lik Cezalar Neye Göre Veriliyor? Erişim Engelleme Kararı Nasıl İşliyor?
Reklam Kurulu’nun mekanizması iki kademeli. İlk kademe: tespit edilen ihlalin 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 61. maddesine aykırı reklam sayılması. 61. madde, ticari reklamların aldatıcı, yanıltıcı olmamasını ve tüketicinin bilgi eksikliğinin istismar edilmemesini emrediyor. Avukat olmadığı halde avukatlık hizmeti sunar gibi tanıtım yapmak, bu maddenin dolaysız ihlali.
İkinci kademe yaptırım. Kanunun 63. ve 77/12. maddeleri uyarınca Reklam Kurulu, reklamı durdurma ve idari para cezası verebiliyor; ayrıca aykırılığa konu içeriklerin çıkarılması için reklam verenle iletişime geçilmesini, 24 saat içinde içerik kaldırılmazsa siteye doğrudan erişimin engellenmesini kararlaştırabiliyor. Belge yayımlanan son dönem kararlarında idari para cezasının 600.000 TL’ye kadar uygulandığı, iletişim kurulamayan ya da muhatap tespit edilemeyen sitelerde ise doğrudan erişim engelinin tercih edildiği görülüyor.
Yani süreç şöyle yürüyor: Kurul tespiti yapıyor, bildirimi yapılabilir bir elektronik iletişim adresi varsa oraya bildirim gidiyor, 24 saat içinde içerik temizlenmezse erişim engeli devreye giriyor; ulaşılabilir bir adres yoksa Kurul bildirimi atlayıp doğrudan engelleme kararı veriyor. Bu, sadece yaptırımın değil, hızının da göstergesi.
Tüketici Bu Reklamlara Kanarsa Ne Kaybeder? Sigorta Tahkim Hakkı Zarar Görür mü? Zamanaşımı Riski Nasıl Doğuyor?
Reklamın hukuka aykırılığı tablonun yarısı. Diğer yarı, kapıyı çalan tüketicinin reel kaybı.
Birincisi, dosya zamanaşımına girebiliyor. Değer kaybı talebi için iki yıllık zamanaşımı (TBK m.72) içeriyor; yaralanmalı kazalarda Türk Ceza Kanunu’ndaki uzamış ceza zamanaşımı uygulanabiliyor. Lisanssız “danışman” sigorta şirketine eksik belgeyle başvurursa, sigortanın 15 günlük cevap süresinin tetiklenmemesi nedeniyle Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru hakkı doğmuyor; bu süre boyunca dosya hareketsiz kalıyor ve mağdurun kendisi süreyi kaçırma riskine giriyor.
İkincisi, mağdur fiilen iki ücret ödüyor. Lisanssız aracı tahsil ettiği tutardan yüzde 25 ila 40 arasında pay alıyor; sonra mağdur eksik bırakılan davasını bir avukatla yeniden açmak zorunda kalıyor. Yargıtay’ın yerleşik tutumu da net: avukat olmayan kişiyle yapılan “vekalet” benzeri sözleşmeler geçersizdir; bu kişiye ödenen ücret iadeye konu olabilir, ancak iade davası bir başka yargı maliyeti demektir.
Üçüncüsü ve en görünmeyeni, mağdurun beyanları üzerinde kontrol kaybı. Hasar danışmanı sigorta şirketine veya tahkime yapılan başvuruda mağdurun kusur durumunu, gelir kaybını, iş göremezlik süresini bilmeden yazıya geçirebiliyor. Bu beyanlar daha sonra avukatla açılan davada aleyhe delil olarak karşıya çıkıyor. İyi niyetli bir kaza mağduru, ödediği komisyonun çok ötesinde bir hak kaybına uğruyor.
Bu Reklamları Kim Şikayet Edebilir? Baronun ve Reklam Kurulunun Rolü Nedir? Cumhuriyet Başsavcılığına Suç Duyurusu Mümkün mü?
Şikayet için üç paralel kanal var ve bu kanallar birbirini dışlamıyor; birlikte işletilince sonuç daha hızlı geliyor.
Reklam Kurulu kanalı, Ticaret Bakanlığı’nın e-şikayet sistemi üzerinden işliyor. Bu yol idari yaptırım için en kısa olanı; Kurul bir araya geldiği oturumda dosyayı görüşüyor ve gördüğünüz türde net kararlar çıkarıyor. Şikayetçi olmak için doğrudan mağdur olmak şart değil; reklamın varlığını tespit eden herkes başvurabiliyor.
Baro kanalı, hem disiplin hem de adli boyutta etkili.
Üçüncü kanal Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK). Lisanssız sigorta destek hizmeti veren oluşumlar için doğrudan başvuru mercii burası; 5684 sayılı Kanun’un Ek Madde 6 ihlalleri SEDDK’nin yetkisindedir.
Pratik bir tavsiye: şikayetinizi yaparken ekran görüntüsünü tarih damgalı şekilde alın, URL’yi tam olarak kaydedin, varsa yönlendirilen telefon numarasını ve görüşme içeriklerini notlayın. Reklam Kurulu kararlarındaki tespit gerekçelerine bakıldığında, kararın sağlamlığını sağlayan şey somut alıntılar ve linklerdir.
Avukatın Söylemediği Şey: Bu Reklamların En Görünmez Zararı
Bu işin gerçek mağduru, dosyasını kaybeden vatandaş değil yalnız. Avukatlık mesleğinin kamuoyundaki güvenilirliği de aynı paragrafta eriyor. “Avukat bana yapamadı, hasar danışmanı 15 günde yaptı” anlatısı, çoğu zaman dosyanın eksik bilgiyle hızlı kapatıldığını saklayan bir efsanedir; ama bu efsane mahallede dolaşır ve avukata güveni bir kuşak boyunca zedeler.
Mesele bu yüzden yalnız bir reklam meselesi değil. Reklam Kurulu kararlarındaki teknik gerekçeler — Avukatlık Kanunu 35, 48, 63; Sigortacılık Kanunu 32 ve Ek Madde 6; TKHK 61; Ticari Reklam Yönetmeliği 7, 9, 11 — bir araya geldiğinde ortaya çıkan tablo aslında bir tüketici koruma haritasıdır. Bu haritaya bakan avukatın bir meslek refleksi, vatandaşın ise bir hak refleksi geliştirmesi gerekiyor: reklamı görür görmez şikayet etmek.
Bir avukat bürosuna gitmeden önce o reklamın altına bakın. İmza yoksa, baro sicil numarası yoksa, açık ticaret unvanı yoksa o numarayı çevirdiğinizde karşınızdaki kişinin size verebileceği şey hukuki danışmanlık değil; çoğu zaman dosyanızın gömüleceği bir alandır.
