Kışlada verilen her emir önemlidir. Bunu tartışmaya gerek yok. Fakat her emir tartışması da otomatik olarak “amirin emrini yerine getirmemek” anlamına gelmez.
Bir uzman erbaş, kendisine verilen bulaşık yıkama emrine “bu iş görev tanımımda yok” diyerek itiraz etmişse, idare bu davranışı doğrudan en ağır disiplin fiillerinden biri gibi değerlendiremez. Önce olayın gerçekte ne olduğuna bakılmalıdır: Personel emri tamamen mi reddetti, yoksa emrin uygun olmadığını mı söyledi?
Erzurum 1. İdare Mahkemesi’nin verdiği kararda da bu ayrım önemsenmiştir. Uzman erbaş hakkında, bulaşık yıkama emrini yerine getirmediği gerekçesiyle 24 ay uzun süreli durdurma cezası, 6 disiplin ceza puanı ve aylıktan 1/3 oranında kesinti uygulanmıştır. Mahkeme, bu cezayı hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.
Uzman erbaş bulaşık yıkama emrini yapmadı diye disiplin cezası alır mı?
Evet, bazı durumlarda disiplin soruşturması açılabilir. Ancak ceza verilebilmesi için olayın doğru hukuki maddeye oturtulması gerekir.
Burada mesele “bulaşık yıkamak küçük iştir, ceza verilmez” meselesi değildir. Mesele şudur: Personelin davranışı gerçekten “amirin usulüne uygun verdiği emri yerine getirmemek” midir, yoksa “verilen emrin görev tanımına uygun olmadığı yönünde itiraz” mıdır?
Bu iki durum aynı değildir.
Uzman erbaş emri açıkça reddedip görevi aksatmışsa başka bir değerlendirme yapılır. Fakat “bu iş görev tanımımda yok” diyerek itiraz etmişse, fiilin daha hafif ve farklı bir disiplin maddesi kapsamında ele alınması gerekir.
Mahkeme de bu nedenle verilen ağır cezayı hukuka uygun bulmamıştır.
Görev tanımında olmayan iş emredilirse uzman erbaş ne yapabilir?
Uzman erbaş, verilen emrin uygun olmadığını düşünüyorsa bunu amirine bildirebilir. Her itiraz disiplinsizlik değildir.
7068 sayılı Kanun’da, usulüne uygun verilen emir üzerine emrin uygun olmadığı, yanlış verildiği veya yapılamayacağı yönünde itiraz edilmesi ayrı bir durum olarak düzenlenmiştir. Kanun, astın emrin kanunsuz olduğu veya uygun olmadığı yönündeki kanaatini amirine iletmesini her durumda ağır disiplin suçu saymaz.
Bu nedenle “görev tanımımda yok” demek ile “ben bu emri yapmıyorum” demek aynı kefeye konulamaz.
İdare, personelin davranışını doğru okumalıdır. Yanlış maddeyle ceza verilirse işlem iptal edilebilir.
Amirin emrini yerine getirmemek cezası nedir?
7068 sayılı Kanun’un 8/5/ç/4 maddesinde “amirin usulüne göre verdiği emri yerine getirmemek” fiili ağır disiplin cezası gerektiren haller arasında düzenlenmiştir.
Bu fiil için 24 ay uzun süreli durdurma cezası öngörülmektedir. Jandarma personeli bakımından bu ceza çok ağır sonuçlar doğurur.
Bu ceza;
maaş kesintisine,
disiplin ceza puanına,
özlük dosyasında olumsuz kayda,
terfi ve görev süreçlerinde sorunlara,
mesleki gelecekte ciddi etkilere
neden olabilir.
Somut olayda da uzman erbaş hakkında 24 ay uzun süreli durdurma cezası, 6 disiplin puanı ve aylıktan 1/3 kesinti uygulanmıştır. Mahkeme, olayın bu madde kapsamında değerlendirilmesini hukuka uygun bulmamıştır.
Emre itiraz etmek ile emri yerine getirmemek aynı şey mi?
Hayır. Bu kararın en önemli noktası budur.
Bir personel kendisine verilen emri hiç uygulamıyorsa, emre aykırı davranıyorsa ve bu durum açıkça ispatlanıyorsa “emri yerine getirmemek” gündeme gelebilir.
Fakat personel “bu emir görev tanımımda yok”, “bu emir uygun değil”, “bu iş bana ait değil” diyorsa olay farklıdır. Bu durumda idare, davranışı “emre itiraz” kapsamında değerlendirmelidir.
Yanlış fiile yanlış ceza verilirse, disiplin cezası hukuka aykırı hale gelir.
Uzman erbaşın bulaşık yıkama emrine itiraz etmesi neden ağır ceza sebebi sayılmadı?
Çünkü mahkemeye göre olayın hukuki niteliği farklıdır.
Uzman erbaş, bulaşık yıkama işinin görev tanımında olmadığını söylemiştir. Bu davranış, idarenin ileri sürdüğü gibi doğrudan “amirin emrini yerine getirmemek” fiili olarak değerlendirilmemelidir.
Mahkeme, bu davranışın emrin uygun olmadığına dair itiraz niteliğinde olduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle 24 ay uzun süreli durdurma cezası, disiplin puanı ve maaş kesintisi hukuka aykırı görülmüştür.
Burada kararın verdiği mesaj açıktır: İdare, personelin davranışını olduğundan daha ağır göstererek ceza veremez.
Uzman erbaş disiplin cezasında yanlış madde uygulanırsa ne olur?
Disiplin cezasında fiilin doğru nitelendirilmesi zorunludur. Personelin davranışı hangi disiplin maddesine uyuyorsa ceza o maddeye göre değerlendirilmelidir.
Yanlış madde uygulanırsa şu sorunlar ortaya çıkar:
Personel daha ağır ceza alabilir.
Maaşından haksız kesinti yapılabilir.
Özlük dosyasına ağır disiplin kaydı işlenebilir.
Disiplin ceza puanı hukuka aykırı şekilde oluşabilir.
Terfi ve görev süreçleri etkilenebilir.
Bu nedenle uzman erbaş disiplin cezası aldığında ilk bakılması gereken şey cezanın adı değil, fiilin hangi maddeye sokulduğudur.
Bu dosyada da iptal gerekçesi buradan çıkmıştır. İdare olayı ağır maddeye sokmuş, mahkeme ise bu nitelendirmeyi doğru bulmamıştır.
Uzman erbaşın maaşından disiplin cezası nedeniyle kesinti yapılır mı?
Evet, bazı disiplin cezaları maaş kesintisi şeklinde uygulanabilir.
Somut olayda verilen cezanın sonucu olarak personelin aylığından 1/3 oranında kesinti yapılmasına karar verilmiştir. Bu ciddi bir yaptırımdır. Üstelik yalnızca parasal sonuç doğurmaz. Disiplin puanı ve mesleki kayıt bakımından da etkisi vardır.
Mahkeme işlemi iptal ettiğinde, personelin bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle ödenmesi gerekir.
Yani ceza iptal edilirse maaş kesintisinin iadesi de gündeme gelir.
Disiplin ceza puanı iptal edilir mi?
Evet. Disiplin cezası iptal edilirse, bu cezaya bağlı disiplin puanının da hukuki dayanağı ortadan kalkar.
Somut olayda personel hakkında 6 disiplin ceza puanı uygulanmıştır. Ceza iptal edildiğinde, bu puanın da dosyada kalmaması gerekir.
Bu yüzden disiplin cezası alan uzman erbaşlar yalnızca maaş kesintisine bakmamalıdır. Disiplin ceza puanı daha sonra personelin karşısına çıkabilir.
Uzman erbaş disiplin cezası alırsa ne yapmalı?
Önce ceza kararı dikkatle incelenmelidir. Aceleyle “ben haklıyım” demek yetmez. Dosyada hangi hukuki hata olduğunu bulmak gerekir.
Şu sorular mutlaka sorulmalıdır:
Verilen emir açık mı?
Emir usulüne uygun mu?
Personel emri tamamen mi reddetti?
Personel yalnızca emre mi itiraz etti?
Emir görev tanımıyla bağlantılı mı?
İdare doğru disiplin maddesini mi uyguladı?
Ceza ölçülü mü?
Savunma hakkı usulüne uygun kullandırıldı mı?
Maaş kesintisi ve disiplin puanı doğru mu?
Bu soruların cevabı dava stratejisini belirler.
Uzman erbaş disiplin cezası iptal davası nasıl açılır?
Uzman erbaş hakkında verilen disiplin cezası idari işlem niteliğindedir. Hukuka aykırıysa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Dava dilekçesinde olay uzun uzun anlatılmamalıdır. Mahkemenin önüne net hukuki sorun konulmalıdır:
“Davacının davranışı gerçekten amirin usulüne göre verdiği emri yerine getirmemek midir, yoksa emrin görev tanımında olmadığına ilişkin itiraz mıdır?”
Bu soru doğru kurulursa dava güçlenir.
Dilekçede özellikle şu noktalar işlenmelidir:
Fiilin yanlış nitelendirildiği,
Ağır disiplin maddesinin hatalı uygulandığı,
Personelin emre itiraz ettiği,
İtirazın doğrudan emri yerine getirmeme sayılamayacağı,
Ceza ile fiil arasında ölçüsüzlük bulunduğu,
Maaş kesintisi ve disiplin puanının hukuki dayanağının olmadığı.
Görev tanımında olmayan iş nedeniyle ceza alan uzman çavuş dava açabilir mi?
Evet. Görev tanımında olmadığı düşünülen bir iş nedeniyle ceza alan uzman çavuş veya uzman erbaş, işlemin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa dava açabilir.
Ancak her dosya kendi içinde değerlendirilmelidir. Görev tanımı, verilen emrin niteliği, amirin yetkisi, olayın yaşanma şekli ve personelin savunması birlikte incelenmelidir.
Bu kararın önemi şuradadır: Mahkeme, personelin “görev tanımımda yok” itirazını doğrudan ağır emre itaatsizlik gibi görmemiştir.
Uzman erbaş bulaşık yıkama cezası hakkında sık sorulan sorular
Uzman erbaş bulaşık yıkama emrini yerine getirmezse ceza alır mı?
Olayın şartlarına göre ceza alabilir. Ancak davranışın doğru disiplin maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekir. Her itiraz ağır emre itaatsizlik cezası doğurmaz.
Görev tanımında olmayan iş emredilirse itiraz edilebilir mi?
Personel emrin uygun olmadığını veya görev tanımında bulunmadığını amirine bildirebilir. Bu davranış her durumda “amirin emrini yerine getirmemek” sayılmaz.
Bulaşık yıkama emrine itiraz etmek disiplin suçu mu?
Olayın şekline göre disiplin soruşturmasına konu olabilir. Ancak doğrudan 24 ay uzun süreli durdurma cezası gerektiren ağır fiil gibi değerlendirilmesi hukuka aykırı olabilir.
Amirin emrini yerine getirmemek cezası kaç aydır?
7068 sayılı Kanun’da bu fiil 24 ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller arasında düzenlenmiştir.
Uzman erbaşın maaşından 1/3 kesinti yapılabilir mi?
Disiplin cezasının niteliğine göre aylıktan kesinti uygulanabilir. Ancak ceza iptal edilirse kesilen tutarların yasal faiziyle iadesi gündeme gelir.
Disiplin ceza puanı neden önemlidir?
Disiplin ceza puanı personelin özlük dosyası, sonraki disiplin süreçleri, terfi ve görev değerlendirmeleri bakımından önemlidir. Bu yüzden hafife alınmamalıdır.
Uzman çavuş disiplin cezası hangi mahkemede iptal edilir?
Bu tür disiplin cezalarına karşı kural olarak idare mahkemesinde iptal davası açılır.
Yanlış disiplin maddesi uygulanırsa ceza iptal edilir mi?
Evet. Fiil yanlış nitelendirilmişse ve personel daha ağır maddeyle cezalandırılmışsa, disiplin cezası iptal edilebilir.
Bu karar uzman erbaşlar için ne anlatıyor?
Bu kararın özü şudur: İdare, disiplin cezası verirken olayı doğru adlandırmak zorundadır.
Uzman erbaş bulaşık yıkama emrine itiraz etti diye, doğrudan “amirin emrini yerine getirmemek” fiiliyle cezalandırılamaz. Personelin davranışı emre itiraz niteliğindeyse, uygulanacak disiplin maddesi ve ceza buna göre belirlenmelidir.
Disiplin hukukunda küçük gibi görünen nitelendirme farkı, personelin maaşını, sicilini, ceza puanını ve mesleki geleceğini değiştirebilir.
Bu nedenle uzman erbaş, uzman çavuş veya jandarma personeli disiplin cezası aldığında “nasıl olsa kurum ceza verdi” diyerek dosyayı kapatmamalıdır. Ceza kararındaki madde, olay anlatımı, savunma ve uygulanan yaptırım birlikte incelenmelidir.
Hukuka aykırı disiplin cezası idare mahkemesinde iptal edilebilir.
