Jandarma personeli hakkında verilen disiplin cezalarında çoğu kişi yalnızca olayın kendisine bakar. “Emir verildi mi?”, “Personel emri yerine getirdi mi?”, “Savunma doğru alındı mı?” gibi sorular elbette önemlidir. Fakat bazen dosyanın kaderini çok daha teknik bir konu belirler: Disiplin kurulunu oluşturan kişiler doğru mu?
Ankara Bölge İdare Mahkemesi’nin verdiği kararda, uzman çavuş hakkında “amirin usulüne göre verdiği emri yerine getirmemek” fiili nedeniyle verilen disiplin cezası iptal edilmiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Ancak istinaf mahkemesi, disiplin kurulunun kanunda öngörülen şekilde kurulmadığını tespit etmiş ve cezayı yetki unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuştur.
Bu karar; jandarma disiplin cezası, uzman çavuş kısa süreli durdurma cezası, ceza puanı, maaş kesintisi, emre itaatsizlik cezası ve disiplin kurulu usulsüzlüğü bakımından çok önemlidir.
Uzman çavuş amirin emrini yerine getirmedi diye ceza alır mı, emre itaatsizlik cezası nasıl verilir, disiplin cezası ne zaman iptal edilir?
Uzman çavuş, uzman erbaş, astsubay veya jandarma personeli, amirin usulüne uygun verdiği emri yerine getirmezse disiplin cezası alabilir. 7068 sayılı Kanun’da “amirin usulüne göre verdiği emri yerine getirmemek” ağır disiplin fiilleri arasında düzenlenmiştir.
Ancak ceza verilebilmesi için iki şey gerekir:
Birincisi, fiil gerçekten işlenmiş olmalıdır. Yani emir açık olmalı, usulüne uygun verilmeli ve personelin bu emri yerine getirmediği somut delillerle ortaya konulmalıdır.
İkincisi, cezayı veren disiplin kurulu kanuna uygun şekilde oluşmalıdır. Kurul yanlış kişilerle toplanmışsa, verilen ceza içerik olarak tartışılmadan bile iptal edilebilir.
Paylaşılan kararda asıl iptal sebebi budur. Mahkeme, “personel gerçekten emri yerine getirdi mi, getirmedi mi?” tartışmasından önce kurulun hukuken doğru kurulmadığını tespit etmiştir.
Jandarma disiplin kurulu kimlerden oluşur, kurulda yanlış kişi bulunursa ne olur, disiplin cezası yetki yönünden iptal edilir mi?
7068 sayılı Kanun’a göre il jandarma disiplin kurulu belirli kişilerden oluşur. Kurulun kimlerden oluşacağı kanunda açıkça gösterilmiştir. Bu yapı keyfi değildir. Çünkü disiplin cezası personelin maaşını, sicilini, ceza puanını ve mesleki geleceğini etkiler.
İl jandarma disiplin kurulunda kural olarak;
vali yardımcısı başkanlığında,
il hukuk işleri müdürü veya kanunda belirtilen durumda ilgili vali yardımcısı,
il jandarma komutanı veya görevlendireceği yardımcısı,
personel şube müdürü,
asayiş şube müdürü
yer almalıdır.
Kararda kritik sorun şudur: Kurulda bulunması gereken kişi yerine “il hukuk işleri müdür vekili” katılmıştır. Mahkeme, kanunda öngörülen kurul yapısına uyulmadığını değerlendirmiştir.
Bu eksiklik basit bir şekil hatası değildir. Çünkü disiplin kurulunun doğru teşkil edilmemesi, işlemin yetki unsurunu sakatlar. Yetkisiz veya usulüne uygun oluşmamış kurul tarafından verilen disiplin cezası hukuka aykırı olur.
Disiplin kurulu usulsüz toplanırsa ceza iptal olur mu, kurul eksik veya yanlış üyeyle karar verirse dava kazanılır mı?
Evet, disiplin kurulu kanuna uygun oluşmamışsa ceza iptal edilebilir. Bu tür dosyalarda bazen personel olay yönünden kendisini savunmaya çalışır; fakat asıl iptal sebebi kurulun yapısında çıkar.
Bu nedenle disiplin cezası alan jandarma personeli yalnızca olay tutanaklarını değil, kurul kararını da incelemelidir.
Şu sorular mutlaka sorulmalıdır:
Kurulda kimler vardı?
Kanunda sayılan üyeler toplantıya katıldı mı?
Üye yerine vekil kişi katılmış mı?
Eksik veya yanlış üye ile karar verilmiş mi?
Hakkında soruşturma yapılan personelin statüsüne göre özel üye şartı var mı?
Karar yeterli sayıyla mı alındı?
Kurul başkanı doğru kişi mi?
Bu sorular teknik görünebilir. Ancak dosyayı kazandıran nokta bazen tam olarak burasıdır. Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararında da disiplin cezası, kurulun usulüne uygun oluşturulmaması nedeniyle iptal edilmiştir.
Uzman çavuş kısa süreli durdurma cezası alırsa ne olur, maaş kesintisi geri alınır mı, ceza puanı silinir mi?
Somut olayda uzman çavuş hakkında önce 24 ay uzun süreli durdurma cezası değerlendirilmiş, ardından bir alt ceza uygulanarak 10 ay kısa süreli durdurma cezası verilmiştir. Bunun yanında brüt maaşın 1/4’ünün kesilmesi ve 5 ceza puanı uygulanması kararlaştırılmıştır.
Bu tür cezalar hafife alınmamalıdır. Çünkü sonuçları yalnızca o ayki maaşla sınırlı değildir.
Kısa süreli durdurma cezası;
maaş kesintisine,
ceza puanına,
özlük dosyasında olumsuz kayda,
ilerideki disiplin değerlendirmelerine,
terfi ve görev süreçlerinde olumsuz etkiye
neden olabilir.
Mahkeme, disiplin cezasını iptal ettiği için davacının işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine de karar vermiştir. Bu nokta önemlidir. Hukuka aykırı disiplin cezası nedeniyle maaştan kesinti yapılmışsa, iptal kararından sonra bu tutarların iadesi gündeme gelir.
İlk derece mahkemesi davayı reddederse ne yapılır, jandarma disiplin cezasında istinaf işe yarar mı, Bölge İdare Mahkemesi kararı neden önemlidir?
Bu dosyada ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Yani ilk mahkeme, disiplin cezasında hukuka aykırılık görmemiştir.
Davacı istinafa başvurmuştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi ise dosyayı yeniden incelemiş ve ilk derece mahkemesi kararını kaldırmıştır. Ardından disiplin cezasını iptal etmiştir.
Bu durum şunu gösterir: İlk derece mahkemesinde kaybedilen her disiplin dosyası bitmiş sayılmaz. Özellikle kurulun oluşumu, yetki hatası, savunma hakkı, delil yetersizliği ve yanlış madde uygulanması gibi teknik konular istinafta yeniden değerlendirilebilir.
Disiplin cezası alan personel ilk derece kararını görünce hemen umutsuzluğa kapılmamalıdır. Kararın gerekçesi incelenmeli, dosyada istinafa taşınabilecek hukuki hata olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Jandarma disiplin cezası iptal davasında avukat neye bakar, dava dilekçesi nasıl hazırlanır, emre itaatsizlik savunması nasıl kurulur?
Jandarma disiplin cezalarında dava dilekçesi yalnızca “ben emri yerine getirdim” şeklinde yazılmamalıdır. Bu yeterli olmaz. Dosya hem olay yönünden hem usul yönünden incelenmelidir.
Özellikle şu başlıklar kontrol edilmelidir:
Emrin usulüne uygun verilip verilmediği,
Emrin açık ve uygulanabilir olup olmadığı,
Personelin gerçekten emri yerine getirmeyip getirmediği,
Savunma hakkının usulüne uygun tanınıp tanınmadığı,
Disiplin soruşturmasının eksiksiz yapılıp yapılmadığı,
Disiplin kurulunun doğru üyelerle toplanıp toplanmadığı,
Ceza maddesinin doğru uygulanıp uygulanmadığı,
Bir alt ceza uygulamasının doğru değerlendirilip değerlendirilmediği,
Maaş kesintisi ve ceza puanının hukuki dayanağı.
Bu kararın gösterdiği en önemli ders şudur: Dosyanın esasını tartışmadan önce işlemi tesis eden kurulun yetkisi incelenmelidir. Kurul yanlış kurulmuşsa, disiplin cezası daha baştan sakatlanır.
Jandarma disiplin kurulu hatası hakkında sık sorulan sorular
Jandarma disiplin kurulu yanlış oluşursa verilen ceza iptal edilir mi?
Evet. Kurul kanunda gösterilen şekilde oluşturulmamışsa, verilen disiplin cezası yetki unsuru yönünden hukuka aykırı hale gelir ve iptal edilebilir.
İl hukuk işleri müdürü yerine vekil kişinin katılması sorun olur mu?
Karara göre, kanunda öngörülen kurul yapısına uyulmadan il hukuk işleri müdür vekilinin katılımıyla karar verilmesi hukuka aykırı görülmüştür. Kurulun doğru kişi ve unvanlarla oluşması gerekir.
Uzman çavuş emre itaatsizlik cezası alırsa ne yapmalı?
Önce ceza kararının tebliğ tarihi belirlenmelidir. Ardından soruşturma raporu, savunma evrakı, disiplin kurulu kararı ve kurulun kimlerden oluştuğu incelenmelidir. Hukuka aykırılık varsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Kısa süreli durdurma cezası maaş kesintisi doğurur mu?
Evet. Somut olayda ceza brüt maaşın 1/4’ünün kesilmesi şeklinde uygulanmıştır. Ceza iptal edilirse kesilen tutarların yasal faiziyle iadesi istenebilir.
Disiplin cezası iptal edilirse ceza puanı da kalkar mı?
Cezanın iptaliyle birlikte bu cezaya bağlı ceza puanının da hukuki dayanağı ortadan kalkar. Bu nedenle ceza puanının da kaldırılması gerekir.
İlk derece mahkemesi davayı reddederse istinafa gidilir mi?
Evet. İdare mahkemesinin ret kararına karşı süresi içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Somut olayda Bölge İdare Mahkemesi ilk derece kararını kaldırmış ve işlemi iptal etmiştir.
Mahkeme cezanın haksız olup olmadığını mı inceledi?
Bu kararda asıl iptal gerekçesi kurulun usulüne uygun oluşmamasıdır. Mahkeme, işlemi yetki unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuştur. Bu nedenle idare yeniden işlem tesis edebilir.
Jandarma disiplin cezasında asıl mesele bazen olay değil, kuruldur
Bu kararın özü çok nettir: Disiplin cezası ağır bir idari işlemdir. Bu işlemi verecek kurulun kanuna uygun şekilde oluşması zorunludur.
Uzman çavuşa “amirin emrini yerine getirmemek” gerekçesiyle ceza verilmiş olabilir. Fakat cezayı veren kurul hukuka uygun oluşmamışsa, bu ceza ayakta kalamaz. Çünkü idari işlemlerde yetki unsuru temel şarttır.
Jandarma personeli, uzman erbaş, uzman çavuş veya astsubay disiplin cezası aldığında dosyayı yalnızca olay anlatımı üzerinden değerlendirmemelidir. Kurulun oluşumu, imzalar, katılan üyeler, savunma süreci, ceza maddesi ve maaş kesintisi birlikte incelenmelidir.
Bazen iptal davasını kazandıran şey, olayın kendisi değil, idarenin işlemi kurarken yaptığı usul hatasıdır.
