İşçinin Savunma Hakkı Nedir? Tutanak Tutulunca Savunma Almak Zorunlu mu?
İşyerinde bir sorun çıktığında çoğu zaman süreç şu şekilde ilerler:
Bir tutanak tutulur, ardından işçi işten çıkarılır.
Peki bu zincir hukuka uygun mu?
Asıl kritik soru şudur: “Tutanak tutulduysa işçiden savunma alınması kanunda yazıyor mu?”
Kısa cevap:
Evet, bazı hallerde açıkça yazıyor. Bazı hallerde yazmıyor ama Yargıtay savunmayı fiilen zorunlu kabul ediyor.
Şimdi bu ayrımı netleştirelim.
Hangi Kanunda İşçinin Savunma Hakkı Açıkça Düzenlenmiştir?
İş Kanunu savunma hakkını nerede düzenliyor?
İşçinin savunma hakkı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 19. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
Bu madde şunu söyler:
İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle fesih yapılacaksa,
işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz.
Buradaki üç kelime hayati önemdedir:
– Davranışı
– Verimi
– Savunması alınmadan
Yani kanun, savunma hakkını her fesihte değil, belirli türdeki fesihlerde zorunlu kılmıştır.
Tutanak Tutulması Savunma Almayı Otomatik Olarak Zorunlu Kılar mı?
Her tutanak savunma gerektirir mi?
Hayır.
Ama çoğu zaman uygulamada savunma alınmadan yapılan fesihler hukuka aykırı sayılır.
Burada kritik ayrım şudur:
İşçinin Savunması Hangi Hallerde ZORUNLUDUR?
1. Davranışa dayalı fesih varsa
Örnekler:
– İşe geç gelme
– Amirle tartışma
– Görevini eksik yapma
– Talimatlara uymama
– İşyerinde uygunsuz davranış
Bu tür durumlarda:
✔ Tutanak tutulmuşsa
✔ Bu tutanak işçinin davranışını konu alıyorsa
➡ Savunma alınması zorunludur.
Savunma alınmadan yapılan fesih geçersiz fesih sayılır.
2. Verime dayalı fesih varsa
Örnekler:
– Performans düşüklüğü
– Hedeflerin tutmaması
– İşin yavaş yapılması
Bu hallerde:
✔ Tutanak tutulmuş
✔ Performans gerekçe gösterilmiş
➡ Savunma alınmadan fesih yapılamaz.
Savunma Alınmazsa Ne Olur?
Savunma alınmadan yapılan fesihte işçi:
– İşe iade davası açabilir
– Davayı kazanma ihtimali çok yükselir
– Boşta geçen süre ücreti alabilir
– İşe başlatmama tazminatı kazanabilir
Uygulamada savunma eksikliği, işveren açısından en sık kaybedilen dava sebebidir.
Peki Savunma Alınması Zorunlu OLMAYAN Haller Var mı?
Evet.
İşte işverenlerin sıkça dayandığı ama çoğu zaman yanlış uyguladığı alan burasıdır.
Haklı Nedenle Derhal Fesihte Savunma Alınması Şart mı?
İş Kanunu m.25 kapsamındaki haller
Örnekler:
– Hırsızlık
– Cinsel taciz
– Güveni kötüye kullanma
– İşyerinde kavga
– Kamera kayıtlarıyla sabit ağır ihlal
Bu hallerde kanun açıkça şunu der:
➡ Derhal fesih yapılabilir.
➡ Savunma şartı açıkça yazmaz.
Ancak burada çok önemli bir uygulama detayı vardır:
Yargıtay, savunma alınmasını her zaman güvenli yol olarak görür.
Çünkü:
– Delilin gerçekten kesin olup olmadığı
– Kamera kaydının işçiye ait olup olmadığı
– Fiilin ağırlığı
– Ölçülülük ilkesi
ancak savunmayla netleşir.
Hırsızlık Tutanaklarında Savunma Alınmalı mı?
Her durumda zorunlu değildir; ancak çoğu olayda alınması gerekir.
Hırsızlık iddiası, işveren açısından haklı nedenle derhal fesih sebebi oluşturabilir.
Ancak bu sonuca ulaşabilmek için, iddianın somut, güçlü ve tartışmaya yer bırakmayacak delillerle ispatlanması şarttır.
Uygulamada ise çoğu dosyada;
– Kamera kayıtları net ve doğrudan olmayabilir,
– Stok sayımları teknik hata içerebilir,
– Eksikliğin kimin fiilinden kaynaklandığı kesin biçimde ortaya konamayabilir,
– Başkasının eylemi işçiye isnat edilmiş olabilir.
Bu tür durumlarda, savunma alınmadan yapılan fesihler mahkemelerce ölçüsüz, aceleci ve ispat yükünü karşılamayan fesih olarak değerlendirilebilmektedir.
Savunma Nasıl Alınmalıdır?
Savunma isteme yazısı zorunlu mu?
Evet.
Savunma sözlü değil, yazılı olarak istenmelidir.
İçeriğinde mutlaka şunlar yer almalıdır:
– Hangi tarihte
– Hangi olay nedeniyle
– Hangi tutanak esas alınarak
– Ne kadar süre içinde savunma verilmesi gerektiği
HIRSIZLIK İDDİASI İŞÇİNİN SAVUNMASI VE EMSAL KARARI
İşveren, işçinin doğruluk ve bağlılık borcunu ihlal eden, güven ilişkisinin devamını objektif olarak imkânsız kılan ağır fiilleri (örneğin hırsızlık, zimmet, güveni kötüye kullanma) somut ve güçlü delillerle ortaya koyabiliyorsa; feshi 4857 m.25/II kapsamında haklı nedenle yapar. Bu durumda:
- Savunma alma zorunluluğu yoktur.
- Fesih bildiriminin yazılı olması şart değildir.
- İşe iade hükümleri uygulanmaz; fesih geçerlidir.
Ancak aynı olay, davranış veya performans gerekçesiyle (m.18–19) değerlendiriliyorsa; o zaman savunma alınmadan yapılan fesih geçersiz olur.
“Somut uyuşmazlıkta davalı işyerinde minibar sorumlusu olarak çalışan davacının, 2014 yılında minibarlara koyulan ve son kullanma tarihi geçmiş olan çikolataları 2015 yılında alınan farklı bir markaya ait çikolatalarla değiştirmediği, 2015 yılında yeni alınan çikolataların da büyük bir kısmının eksik olduğunun tespit edildiği ve bu çikolataların akıbetinin ne olduğunun belirlenemediği, minibarlara koyulan içkilerde de büyük miktarda eksiklik olduğu, davalı işyeri tarafından davacıya tahsis edilen ve fesihten sonra davacının işverene iade ettiği telefonda yapılan incelemede bir yakınının davacıdan içki getirmesini talep ettiği ve telefonda bulunan fotoğrafta da bir çantanın içerisinde içki şişelerinin bulunduğunun görüldüğü, davacının iş akdinin davalı işverence doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışları üzerine haklı nedenle feshedildiği anlaşılmakla ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesince fesih nedenleri üzerinde durulmadan işverenin fesih bildirimini yazılı olarak yapmadığı ve fesih öncesi davacının savunmasını almadığı gerekçesiyle feshin geçersiz olduğuna dair gerekçelerinin davalı işverenin iş akdini haklı nedenle feshettiğini belirtmesi, haklı fesihlerde savunma alma zorunluluğunun bulunmaması ve feshin yazılı olması zorunluluğununda olmaması karşısında yerinde olmadığı, davalı işverence yapılan feshin haklı nedene dayandığı anlaşılmakla mahkemece davanın reddi yerine kabulüne karar verilmesi hatalıdır.” Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 24.09.2018 T. 2018/2118 E. 2018/16485 K.
İşçi rapor aldığı için 25/1-b ile derhal fesih yapılırsa savunma almak zorunlu mu?
Hayır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu 19.10.2018 tarihli kararıyla, 4857 sayılı İş Kanunu m.25/1-b (raporun bekleme süresini aşması sebebiyle derhal fesih) kapsamında yapılan fesihlerde işçiden savunma alınmasının gerekmediğini içtihatları birleştirerek karara bağladı.
“İşçinin bekleme süresini aşan işe devamsızlığı, işçinin davranışı ya da verimi ile ilgili bir neden olmadığı gibi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25’inci maddesinin son fıkrası uyarınca haklı nedenle derhal fesihlerde, fesihten önce işçiden savunma alınmasını düzenleyen aynı Kanun’un 19’uncu maddesinin ikinci fıkrası uygulanmayacağından, işverenin fesihten önce savunma alma zorunluluğu bulunmamaktadır. Hal böyle olunca 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince almış olduğu sağlık raporları nedeniyle derhal fesihlerde işçiden savunma alınmasının gerekmediği sonucuna varılmıştır.” Yargıtay BG. Büyük Genel Kurul 19.10.2018 T. 2017/9 E. 2018/10 K.
