1 Mayıs’ta Bir Saat Bile Çalışsan Tam Yevmiye Hakkındır — Yargıtay Kararı Ne Diyor?
Diyelim ki 1 Mayıs günü patronun seni aradı, “iki saatlik küçük bir iş var, gel hallet” dedi. Sen de gittin, işi gördün, eve döndün. Ay sonunda bordroya bakıyorsun: sana sadece çalıştığın iki saatin parası yatırılmış. Patronun “zaten iki saat çalıştın” diyor. Bu hesap yanlıştır. Yargıtay bu konuyu çoktan kapattı.
Aşağıda anlatacağım karar tam olarak bunu söylüyor: Resmi tatilde bir saat de çalışsan, beş saat de çalışsan, hesap aynıdır. Sen tam yevmiyeyi hak edersin.
Olayda Ne Olmuş?
Bir kapıcı, çalıştığı sitede yıllarca görev yapmış. İş sözleşmesi haklı sebep gösterilmeden feshedilince mahkemeye başvurmuş. Talepleri arasında hafta tatili ücreti ve ulusal bayram-genel tatil ücreti alacakları da varmış (1 Mayıs, 23 Nisan, 19 Mayıs gibi günler için).
Kapıcının çalışma şekli şöyle: Hafta tatili günlerinde sabah yarım saat ekmek ve gazete dağıtıyor, akşam yarım saat çöp topluyor. Toplam günde bir saat. Bayram günlerinde de benzer şekilde kısa süreli iş yapıyor.
Yerel mahkeme bilirkişi raporuna güvenmiş. Bilirkişi de “madem sadece bir saat çalışmış, o zaman bir saatlik ücret alır” demiş. Karar bu yönde verilmiş.
İşçi bu karara itiraz edip Yargıtay’a gitmiş. İşte tam burada Yargıtay önemli bir şey söylüyor.
Yargıtay Ne Karar Verdi?
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin kararını bozdu. Yani “yanlış hesaplamışsınız, yeniden yapın” dedi. Gerekçesi çok net:
Hafta tatili için söylediği: İş Kanunu m.46’ya göre hafta tatili, kesintisiz 24 saatlik bir dinlenme hakkıdır. Sen bir saat bile çalıştırılırsan, bu 24 saatlik kesintisizlik bozulur. Yani işveren sana hafta tatilini hiç kullandırmamış sayılır. Sonuç: Bir saat de çalışsan, bir günlük yevmiyenin yüzde 50 zamlısı ödenmelidir.
Resmi tatil için söylediği: Aynı mantık 1 Mayıs, 23 Nisan, 30 Ağustos gibi günler için de geçerlidir. Bu tatillerin de kesintisiz kullandırılması gerekir. Bir saat çalışsan bile, çalışma karşılığı ücret bir günlük yevmiye tutarında ödenmelidir. Saatlik hesap yapmak hatalıdır.
Yargıtay’ın kendi cümlesiyle: “Tatil gününde bir saat çalışılmış ise de, çalışma karşılığı ücretin, bir günlük yevmiye tutarında ödenmesi gereklidir.”
Bunun Senin İçin Anlamı Ne?
Bu kararı kendi hayatına çevirelim. 1 Mayıs günü patronun seni iki saatliğine işyerine çağırdı. Günlük yevmiyen 1.000 TL diyelim.
Yanlış hesap (patronun yapmaya çalışacağı): “İki saat çalıştın, günlük 1.000 TL’nin sekize bölersek saat başı 125 TL. Sana 250 TL ödeyeyim.” Hayır.
Doğru hesap (kanunun ve Yargıtay’ın söylediği): 1.000 TL → Zaten o gün çalışmasan da alacağın yevmiye (1 Mayıs için)
- 1.000 TL → Çalıştığın için ek olarak alman gereken bir günlük ücret = 2.000 TL alacaksın. Tam çift yevmiye. İki saat çalışsan da, beş saat çalışsan da fark etmez.
Mantığı Nereden Geliyor?
Yargıtay’ın temel düşüncesi şu: Resmi tatil, sana dinlenmen için verilmiş bir gündür. Patronun seni o gün çağırdığı an, o günün dinlence niteliği bozulur. Sen artık o günün tamamını “iş sebebiyle özgür olmadan” geçirmek zorundasın. Çünkü çağrıya gitmek için hazırlanırsın, yola çıkarsın, işi yaparsın, dönersin. Günün ortasında yapılan iki saatlik bir iş, aslında günün tamamını esir alır.
Bu yüzden hukuk diyor ki: “Patron senin tatilini bir saatçik bile olsa böldüyse, o tatili sana hiç kullandırmamış sayılır. O zaman tam günün karşılığını ödesin.”
Patron Sana Bunu Söylerse Ne Yapacaksın?
İşveren “yarım gün çalıştın, yarım yevmiye veririm”, “iki saat geldin, iki saatlik para alırsın” gibi şeyler söylerse, hukuken hiçbir geçerliliği yoktur. Sözleşmeye böyle bir madde konsa bile Yargıtay bunu geçersiz sayar.
Senin yapman gereken üç şey var:
- O gün çalıştığını ispatlayabilecek delilleri sakla. WhatsApp mesajları, kart basma kayıtları, kameralar, tanıklık edebilecek mesai arkadaşları, kapıdan giriş çıkış kayıtları gibi.
- Bordrolarına bak. 1 Mayıs çalışman için ek ödeme (“UBGT” veya “Genel Tatil Ücreti” kalemi) görünüyor mu? Görünmüyorsa veya eksikse, hakkın doğmuş demektir.
- Talep süresi sınırlı. Bu alacaklar için 5 yıllık zamanaşımı vardır. Yani geçmişe dönük olarak sadece son 5 yılı isteyebilirsin. Beklersen hak kaybı yaşarsın.
