Ücret Yerine İzin Verilmesi Uygulaması Hatalıdır
Tatil günlerinde işçilerin çalıştırılması, iş hayatında sıkça karşılaşılan bir uygulama olmakla birlikte, bu durum çoğu zaman mevzuata aykırılıklar ve hak kayıpları doğuruyor.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 11 Haziran 2024 tarihli kararı (Esas: 2024/6685, Karar: 2024/9597), uygulamada sıkça yapılan bir yanlışı yeniden gündeme taşıdı:
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçilere serbest zaman kullandırılmasını tercih eden işverenler ücret ödemekten kurtulmak için bu yönde bir eğilim göstermekte. Bu uygulama, 4857 sayılı İş Kanunu’nun açık hükümlerine aykırı olmasına rağmen, işverenler tarafından çoğu kez karlılığı arttırmak adına tercih ediliyor.
Peki, genel tatil günlerinde çalışma düzenlemelerinde yaşanan temel sorunlar neler? İşçiler, bu süreçte hak kaybına uğramaktan nasıl korunabilir? İşverenler, hukuki yaptırımlarla karşılaşmamak için nelere dikkat etmelidir? İşte bu soruların yanıtları, Yargıtay’ın söz konusu kararıyla birlikte daha da netleşmiştir.
Yargıtay Kararının Özeti
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 11 Haziran 2024 tarihli kararı (Esas: 2024/6685, Karar: 2024/9597), hafta tatili ve bayram günlerinde çalışmanın karşılığında serbest zaman kullandırılmasının hukuki açıdan geçerli olmadığını net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Bu karar, iş hukukunda önemli bir ilkeyi yeniden vurgulamıştır: Tatil günlerinde yapılan çalışma, ancak fazla çalışma hükümleri çerçevesinde karşılık bulabilir; serbest zaman uygulaması bu tür çalışmalar için geçerli değildir.
T.C. Yargıtay 9.HUKUK DAİRESİ Esas:2024-6685 Karar:2024-9597 Karar Tarihi:11.06.2024
Ancak hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil günleri dinlenme hakkı kapsamında kaldığından, tatilde yapılan çalışma karşılığı serbest zaman kullandırılması 4857 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil eder. Serbest zaman ancak fazla çalışma karşılığı verilebilir. Tatilde yapılan çalışma karşılığında izin verilmişse bu ancak mazeret izni olarak kabul edilebilir.
Kanuna Aykırılığın Temelleri
4857 sayılı İş Kanunu’na göre:
- Genel tatil ve ulusal bayram günleri, işçinin dinlenme hakkını güvence altına alır.
- Tatil günlerinde yapılan çalışmanın karşılığı, ek ücret ödenmesi suretiyle sağlanmalıdır. Bu ücret, normal çalışma ücretinin artırılmış oranıyla hesaplanır.
- Serbest zaman uygulaması yalnızca fazla mesai kapsamında değerlendirilebilir; tatil günlerinde yapılan çalışma için uygulanması kanuna aykırıdır.
Genel tatil ücreti
Madde 47 – Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal
bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı
olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün
için bir günlük ücreti ödenir.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil
ücretleri işverence işçiye ödenir.
Mazeret İzni Ayrımı
Tatil günlerinde çalışma karşılığında işçiye izin verilmişse, bu yalnızca mazeret izni olarak nitelendirilebilir. Ancak bu izin, işverenin fazla çalışma ücretini ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İşverenler İçin Sonuç ve Yaptırımlar
Bu düzenlemenin ihlali durumunda işverenler şu yaptırımlarla karşılaşabilir:
- Çalışanların fazla çalışma ücretlerini talep etmesi, haklı fesih ve dava yoluna gitmesi.
- İş müfettişleri tarafından yapılacak denetimlerde idari para cezası uygulanması.
