Yangından Mal Kaçırma Hakkı Nedir?
Yangın, sel, deprem gibi felaketlerde saniyelerin bile değeri vardır. Böyle bir anda çoban hayvanlarını, vatandaş komşusunu ya da kendisini kurtarmaya çalışırken “Buraya giremezsin, hayvan sokamazsın” diyen biriyle karşılaşabilir. Peki, gerçekten mülke girme hakkınız var mı? Borçlar Kanunu bu konuda ne diyor?
Zorunluluk Hali Nedir ve Hukuka Uygunluk Sebebi Sayılır mı?
Zorunluluk hali, bir kişinin kendisinin veya başkasının canını ya da malını ciddi bir tehlikeden kurtarmak için hukuken normalde yasak olan bir fiili işlemesidir.
Türk Borçlar Kanunu m.63, zorunluluk halini hukuka aykırılığı kaldıran sebeplerden biri olarak düzenler.
Kanuna göre:
- Kanunun verdiği yetkiye dayanan,
- Zarar görenin rızasına dayalı,
- Daha üstün nitelikte kamusal veya özel yarar gözeten,
- Haklı savunma niteliğinde olan,
- Kamu makamlarının zamanında müdahale edemeyeceği durumlarda kişinin hakkını kendi gücüyle koruduğu,
- Zorunluluk hallerinde yapılan fiiller, hukuka aykırı sayılmaz.
Bu demektir ki, yangın sırasında hayvanlarını kurtarmak için başkasının bahçesine girmek, zararı karşılamak şartıyla kapıyı kırmak veya çitleri aşmak hukuka uygundur.
Kamu Gücü Müdahale Edemiyorsa Ne Olur?
Kanun açık: Eğer yetkili makamların (itfaiye, jandarma, polis) müdahalesi zamanında sağlanamayacaksa, kişi kendi imkânlarıyla hayatı ve malı koruyabilir.
Bu durumda yapılan eylem hukuki koruma yetkisinin kullanılması olarak değerlendirilir.
Örneğin:
- Yangında hayvanlarını kurtarmak için site kapısını kırmak,
- Sel basan evden çocukları çıkarmak için pencereden içeri girmek,
- Depremde çöken binadan eşya veya canlı kurtarmak için mülke girmek,
Borçlar Kanunu m.63 kapsamında hukuka uygun olur.
Böyle Bir Durumda Zararı Kim Karşılar?
Zorunluluk halinde yapılan müdahalede zarar karşılanmak zorundadır.
Yani, hayvanlarınızı kurtarırken kırılan kapının, hasar gören camın bedelini ödemek yükümlülüğünüz vardır. Ancak bu ödeme zorunluluğu, yaptığınız eylemin hukuka aykırı olduğu anlamına gelmez.
Site Sakini veya Mülk Sahibi Engellerse Ne Olur?
Böyle bir durumda sizi engellemek hukuka aykırı müdahale oluşturur. Çünkü ortada daha üstün bir yarar (can güvenliği, hayvanların yaşam hakkı) vardır.
Engelleme, ayrıca TCK kapsamında “yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi” veya “mala zarar verme” gibi suçlara da sebebiyet verebilir.
Bu Hak Her Durumda Kullanılabilir mi?
Hayır. Bu hak:
- Ortada gerçek ve ciddi bir tehlike varsa,
- Kamu gücü zamanında müdahale edemiyorsa,
- Müdahale zorunluluk hali niteliği taşıyorsa,
- Yapılan eylem tehlikeyi bertaraf etmeye yönelikse,
kullanılabilir.
Tehlike ortadan kalktıktan sonra yapılan her türlü müdahale ise hukuka uygunluk sebebi olmaktan çıkar.
Hukuken Bilinmesi Gereken Altın Kural
Borçlar Kanunu m.63, hayvanını, malını ya da canını kurtarmak isteyen kişiyi cezai sorumluluktan korur, ancak bu koruma kötüye kullanılamaz. Amaç, hayatı ve acil tehlikeyi ortadan kaldırmaktır.
