Vakıf Şerhi Nedir? Ne İşe Yarar?
Vakıf Şerhi Nedir?
Zamanında kadastro çalışmaları yapılırken, bazı taşınmazların vakıf mülkiyetinde mi yoksa şahıslar tarafından mı kullanıldığı net bir şekilde tespit edilememiştir. Bu belirsizlik nedeniyle, uzun yıllar araziyi kullanan şahıslar, kadastro işlemleri sırasında taşınmazların kendi adlarına tescil edilmesini sağlamıştır. Ancak vakıflara ait taşınmazların belirlenmesinin zorluğu göz önüne alınarak, ilgili taşınmazlara “vakıflar şerhi” konularak geçici bir çözüm üretilmiştir.
Bu konuda herhangi bir akademik makale veya atıflı dergi yayını bulunmamaktadır. Şifahen edinilen bilgilere göre, vakıflar şerhinin amacı ve işlevi üzerine yapılan araştırmalarda, bu şerhin herhangi bir kullanım hakkı (üst hakkı, intifa hakkı, irtifak hakkı) sağlamadığı tespit edilmiştir. Aynı zamanda vakıfa bir kira geliri de kazandırmamaktadır. Ancak alım-satım işlemleri sırasında taşınmaz üzerinde hukuki engel teşkil etmekte ve bu nedenle kaldırılması yönünde talepler ortaya çıkmaktadır. Özellikle ortaklığın giderilmesi davalarında, vakıflar şerhinin kaldırılması sıklıkla talep edilen hususlardan biridir.
Vakıf Şerhi ile Vakıf Mülkiyeti Arasındaki Fark:
- Vakıf mülkiyetinde taşınmaz, doğrudan vakfın malı olur.
- Vakıf şerhi ise, vakıf mülkiyetinde olmayan bir taşınmazın belirli bir amaç doğrultusunda vakıf hizmetine tahsis edildiğini gösterir.
- Vakıf şerhi konulmuş bir taşınmaz, vakıf mülkü olmayabilir ancak belirlenen amaç dışında kullanımı kısıtlanır.
Vakıf Malı Nasıl Oluşur?
Bir kişi ölmeden önce malını vakfedebilir: Adam diyebilir ki “Bu taşınmaz cami için kullanılacak, artık satılamaz ve devredilemez.” Bunun için bir vakıf kurar ve taşınmazı bu vakfa bırakır.
Vasiyet ile vakıf kurulabilir: Ölen kişi, vasiyetinde malını bir vakfa bırakabilir. Vasiyet mahkeme kararıyla onaylanır ve taşınmaz vakıf adına tescil edilir.
Devlet ya da Genel Müdürlük bazı taşınmazları vakfa devredebilir: Özellikle Osmanlı döneminden kalma vakıf malları tarihsel olarak koruma altına alınmıştır ve bu malların özel mülkiyete geçirilmesi engellenir.
Mahkeme kararı ile bir taşınmaz vakıf statüsüne alınabilir: Örneğin, eskiden bir vakfa ait olduğu anlaşılan veya bir vakfın mirasçısız kalan malı mahkeme kararıyla tekrar vakıf mülkiyetine geçirilir.
Vakıf Şerhinin Hukuki Dayanağı ve Geçerliliği
Vakıf şerhi şu hukuki düzenlemelere dayanmaktadır:
- Türk Medeni Kanunu (4721 sayılı Kanun): Vakıfların kuruluşu, mülkiyet hakları ve taşınmazlar üzerindeki tasarruf yetkileri düzenlenmiştir.
- Vakıflar Kanunu (5737 sayılı Kanun): Vakıf taşınmazlarının satışı, devri veya amaç dışı kullanımı ile ilgili kurallar belirlenmiştir.
- Tapu Sicili Tüzüğü: Vakıf şerhlerinin tapu siciline nasıl işleneceği ve hangi durumlarda kaldırılacağı düzenlenmiştir.
Şerh tapu sicilinde kayıtlı olduğu sürece bağlayıcıdır ve taşınmazın üçüncü kişilere devri halinde bile geçerliliğini korur. Ancak vakıf taşınmazlarının satışı ve devri bazı özel şartlara bağlı olarak mümkün olabilir.
Vakıf Şerhi Konulan Taşınmazda Yapılabilecek İşlemler
Vakıf şerhi konulan bir taşınmazın kullanımı bazı kısıtlamalara tabidir:
- Amaç Dışı Kullanım Yasaktır: Eğitim için tahsis edilmişse ticari amaçla kullanılamaz. Sağlık hizmetine ayrılmış bir taşınmaz otel veya restoran olarak kullanılamaz.
- Satış ve Devir Sınırlıdır: Vakıf mülkiyetinde olan taşınmazlar genellikle satılamaz. Ancak, vakıf taşınmazlarının bazen başka bir taşınmaz almak amacıyla satılması mümkündür.
- Kiralanabilir mi? Taşınmazın vakıf amacına uygun olması kaydıyla kiralanması mümkündür.
- Şerhin Kaldırılması Mümkün Müdür?
- Vakıf amacının ortadan kalkması.
- Mahkeme kararıyla kaldırılması.
- Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından uygun görülmesi.
Vakıf şerhi olan bir ev satın alınabilir mi?
Evet, vakıf şerhi bulunan bir ev satın alınabilir. Ancak, satın alma işlemi öncesinde vakıf şerhinin kaldırılması gerekmektedir. Vakıf şerhi, taşınmaz üzerinde belirli bir hakkın veya kısıtlamanın bulunduğunu gösterir ve bu durum, mülkiyet devrini etkileyebilir. Şerh kaldırıldıktan sonra taşınmazın satış işlemi sorunsuz bir şekilde gerçekleştirilebilir.
Taviz Bedeli ve Vakıf Şerhinin Kaldırılması
Vakıflar Kanunu’nun 18. maddesi, tapu kayıtlarında belirli vakıf şerhleri bulunan taşınmazların serbestçe tasarrufa konu olabilmesi için bir taviz bedeli ödenmesini şart koşmaktadır. Bu bedel, taşınmazın güncel emlak vergisi değerinin %10’u olarak belirlenmiştir. Ancak, bazı kamu mülkiyetindeki taşınmazlar ve belirli vakıf gelirleri bu düzenlemenin dışında tutulmuştur.
Bu madde, vakıf taşınmazlarının özel veya tüzel kişilerin mülkiyetine geçişinde belirli bir ekonomik bedel ödenmesini zorunlu kılarak vakıf mallarının korunmasını ve vakıf gelirlerinin devamlılığını sağlamayı amaçlamaktadır. Ayrıca, taviz bedeli tamamen ödenmedikçe taşınmazın satış, devir veya başka bir kişiye geçirilmesi gibi işlemler tapu müdürlükleri tarafından onaylanmaz ve resmi kayıtlara işlenmez. Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin uygulanmaması, vakıf mallarının uzun vadeli korunmasını sağlamak amacıyla getirilmiştir.
