Kamu disiplin hukuku çoğu zaman dışarıdan bakıldığında katı ve tartışılmaz gibi görünür.
Bir kamu görevlisi emir zincirini ihlal ettiğinde genellikle akla gelen ilk sonuç disiplin cezasıdır.
Ancak hukuk dünyasında her disiplin cezası otomatik olarak hukuka uygun kabul edilmez.
Bazen bir tutanak vardır ama soruşturma eksiktir.
Bazen bir fiil vardır ama usul hatası süreci sakatlar.
Bazen de disiplin soruşturması yürütülürken savunma hakkı veya tarafsızlık ilkesi ihlal edilir.
Kayseri Bölge İdare Mahkemesi tarafından verilen önemli bir karar tam da bu noktaya ışık tutuyor.
Bu karar, amirden izin almadan il dışına çıktığı iddia edilen bir jandarma personeline verilen disiplin cezasının iptali ile ilgilidir.
Amirden izin almadan görevli olduğu il sınırları dışına çıkmak disiplin suçu mudur?
Evet.
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin kabulüne dair Kanun’un 8/3-a-8 maddesi, kolluk personeline şu yükümlülüğü getirir:
Amirden izin almaksızın görevli bulunduğu il sınırları dışına çıkmak disiplin suçu sayılır.
Bu fiilin karşılığı ise:
“3 güne kadar aylıktan kesme disiplin cezası”dır.
Dolayısıyla kolluk personelinin görev yaptığı ilin dışına çıkabilmesi için amirinden izin alması gerekir.
Ancak disiplin hukukunda önemli bir ilke vardır:
Bir fiilin disiplin suçu olması tek başına ceza verilmesi için yeterli değildir.
Ceza verilebilmesi için disiplin soruşturmasının usule uygun yürütülmesi gerekir.
Jandarma personeline neden disiplin cezası verildi?
Dosyaya göre;
Nevşehir İl Jandarma Komutanlığı emrinde görev yapan Jandarma Astsubay Çavuş hakkında şu iddia ortaya atılmıştır:
Personelin 04.05.2022 tarihinde Ankara iline gittiği ve amirinden izin almadan il dışına çıktığı tespit edilmiştir.
Bu iddiaya dayanılarak:
- disiplin soruşturması başlatılmış
- tutanak düzenlenmiş
- disiplin kurulu kararı alınmış
- ve 3 günlük aylıktan kesme cezası verilmiştir.
Personel bu cezaya karşı idari dava açmıştır.
Peki sorun nerede çıkıyor?
Mahkemenin tespit ettiği kritik nokta şu:
Tutanağın altında J.Asb. Kd. Çvş. İ.Ö. isimli kişinin imzası bulunuyor.
Ancak aynı kişi:
- soruşturma kapsamında soruşturmacı olarak görevlendiriliyor
- soruşturma raporunu kendisi hazırlıyor
Yani özetle:
olayı tespit eden kişi = soruşturmayı yürüten kişi
Bu durum mahkemeye göre tarafsızlık ilkesini ihlal ediyor.
Disiplin cezası mahkeme tarafından neden iptal edildi?
Kayseri Bölge İdare Mahkemesi kararında dikkat çekici bir hukuki tespit yapılmıştır.
Mahkemeye göre disiplin soruşturmalarında şu ilkeler zorunludur:
- tarafsız soruşturma yapılması
- delillerin eksiksiz toplanması
- savunma hakkının sağlanması
- soruşturmanın usule uygun yürütülmesi
Disiplin soruşturması kamu düzeni açısından önemli olsa da, kamu görevlilerinin özlük haklarını doğrudan etkilediği için sıkı usul kurallarına tabidir.
Mahkeme dosyayı incelediğinde şu önemli sorunu tespit etmiştir:
Disiplin soruşturmasını yürüten kişi ile olayda tutanak düzenleyen kişi arasında tarafsızlık şüphesi doğurabilecek bir durum bulunmaktadır.
Bu nedenle soruşturmanın objektif yürütüldüğünden söz edilemez.
Disiplin soruşturmasında tarafsızlık neden bu kadar önemlidir?
Disiplin hukuku idare hukukunun bir parçasıdır.
İdare hukuku ise şu temel ilkeye dayanır:
İdarenin tüm işlemleri hukuka uygun olmak zorundadır.
Bu ilke Anayasa’nın 125. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
Disiplin soruşturmalarında tarafsızlık şu nedenle kritik öneme sahiptir:
Soruşturmayı yapan kişi;
- olayın tanığı
- mağduru
- veya tarafı
ise soruşturmanın objektifliği tartışmalı hale gelir.
Mahkeme kararında da bu noktaya vurgu yapılmıştır.
Soruşturma sürecinin tarafsız kişiler tarafından yürütülmesi gerekir.
Aksi halde verilen disiplin cezası hukuka aykırı kabul edilebilir.
Disiplin cezası iptal edilince kamu görevlisinin hakları ne olur?
Mahkeme yalnızca disiplin cezasını iptal etmekle kalmamıştır.
Aynı zamanda şu kararı da vermiştir:
Ceza nedeniyle personelin mahrum kaldığı parasal haklar yasal faiziyle birlikte ödenmelidir.
Bu tür durumlarda genellikle:
- kesilen maaş iade edilir
- varsa diğer parasal kayıplar ödenir
- yargılama giderleri idareye yüklenir
Nitekim bu dosyada da:
- yargılama giderlerinin idare tarafından ödenmesine
- avukatlık ücretinin davacıya verilmesine
karar verilmiştir.
Disiplin soruşturmalarında en sık yapılan hukuki hatalar nelerdir?
Bu karar aslında kamu disiplin hukukunda sık görülen bazı hataları da ortaya koyuyor.
Disiplin soruşturmalarında en çok karşılaşılan hukuka aykırılıklar şunlardır:
Tarafsız olmayan soruşturmacı görevlendirilmesi
Savunma hakkının yeterli şekilde kullandırılmaması
Delillerin eksik toplanması
Tutanağa dayalı fakat araştırılmamış iddialarla ceza verilmesi
Soruşturma raporunun objektif olmaması
Bu hatalardan biri bile disiplin cezasının iptaline yol açabilir.
Kolluk personeline verilen disiplin cezaları yargı denetimine tabi midir?
Evet.
Kolluk personeline verilen disiplin cezaları:
- idari işlem niteliğindedir
- idari yargı denetimine tabidir.
Bu nedenle disiplin cezası alan kamu görevlileri:
İdare Mahkemesinde iptal davası açabilir.
Mahkeme şu hususları inceler:
- fiilin gerçekten işlenip işlenmediği
- soruşturmanın usule uygun yürütülüp yürütülmediği
- cezanın ölçülü olup olmadığı
Eğer bu unsurlardan biri hukuka aykırı ise disiplin cezası iptal edilir.
Bu karar disiplin hukukunda neyi gösteriyor?
Bu karar çok önemli bir gerçeği hatırlatıyor:
Disiplin hukuku yalnızca emir-komuta ilişkisine dayalı bir alan değildir.
Aynı zamanda hukuki güvencelerle çevrili bir sistemdir.
Kamu görevlileri görevlerini yerine getirirken mevzuata uymak zorundadır.
Ancak idare de disiplin işlemlerini yürütürken hukuka uygun davranmak zorundadır.
Usul hatası yapılan bir disiplin soruşturması en baştan sakatlanmış kabul edilir.
Bu nedenle verilen ceza hukuken geçerli sayılmaz.
Kamu görevlileri disiplin cezasına karşı ne yapabilir?
Bir kamu görevlisi hakkında disiplin cezası verilmişse şu yollar mümkündür:
- Öncelikle idari başvuru yapılabilir.
- Ardından idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Mahkeme disiplin işlemini şu yönlerden inceler:
- yetki
- şekil
- sebep
- konu
- amaç
Bu unsurlardan biri hukuka aykırı ise işlem iptal edilir.
