Kamu görevlileri için hukuki rehber
Bir kamu görevlisinin görev sırasında yaralanması veya hastalanması, tek başına vazife malullüğü hakkı doğurmaz. Sağlık kaybının malullük düzeyine ulaşması ve görev ile malullük arasında hukuken kabul edilebilir bir bağlantı bulunması gerekir.
Vazife malullüğü için üç temel şart nedir?
Kişinin malul sayılması, malullüğün görevle bağlantılı bir olaydan doğması ve olay ile sağlık kaybı arasında illiyet bağının kurulması gerekir.
Kamu görevlileri bakımından malullük konusu yalnızca sağlık raporuna bakılarak çözülemez. Kişi görevini yapamayacak hale gelmiş olabilir. Ancak bu durumun görevden mi kaynaklandığı, yoksa özel hayatındaki bir kaza veya genel hastalık sonucu mu ortaya çıktığı ayrıca incelenir.
Bu ayrım aylığın hesaplanmasını, prim şartlarını, ek hakları ve yeniden çalışmaya başlanması halinde aylığın kesilip kesilmeyeceğini doğrudan etkileyebilir.
Vazife Malullüğü Nedir?
Vazife malullüğü, kamu görevlisinin görevi nedeniyle veya kanunun görevle bağlantılı kabul ettiği bir olay sonucunda görevini yapamayacak derecede bedensel ya da ruhsal zarara uğramasıdır.
Bir memurun, polisin, askerin veya başka bir kamu görevlisinin görev sırasında yaralanması tek başına yeterli değildir. Yaralanma veya hastalığın malullük düzeyine ulaşması ve bu malullük ile görev arasında hukuken kabul edilebilir bir nedensellik bağı bulunması gerekir.
Vazife Malullüğü İçin Aranan Şartlar Nelerdir?
Malullük
Kişinin çalışma gücünde ciddi kayıp bulunmalı veya kendi görevini yapamayacak hale geldiği tespit edilmelidir.
Görev bağlantısı
Sağlık kaybı görev sırasında ya da kanunun görevle bağlantılı kabul ettiği bir olay nedeniyle ortaya çıkmalıdır.
İlliyet bağı
Görev veya olay ile ortaya çıkan malullük arasında tıbbi ve hukuki nedensellik bağı kurulmalıdır.
1. Kişinin kamu görevlisi veya kanunda sayılan kişilerden olması gerekir
Vazife malullüğü esas olarak 5510 sayılı Kanun’un 4/1-c maddesi kapsamındaki kamu görevlileri hakkında uygulanır. Memurların yanında subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile bazı durumlarda erbaş ve erler de kapsamda değerlendirilebilir.
Kişinin kamu görevine başladığı tarih de önemlidir. 1 Ekim 2008’den önce Emekli Sandığı iştirakçisi olan kişiler bakımından geçiş hükümleri çerçevesinde 5434 sayılı Kanun; bu tarihten sonra ilk kez kamu görevlisi olanlar bakımından ağırlıklı olarak 5510 sayılı Kanun uygulanır.
2. Kişinin malul sayılacak derecede sağlık kaybına uğraması gerekir
Kamu görevlisinin çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybetmesi veya kendi görevini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü yitirmesi halinde malullük gündeme gelebilir.
Hastaneden alınan sağlık kurulu raporu önemli bir delildir. Ancak bu rapor tek başına kesin sonuç doğurmaz. Nihai malullük değerlendirmesini SGK Sağlık Kurulu yapar.
3. Malullüğün görevle bağlantılı bir olaydan doğması gerekir
Aşağıdaki hallerde meydana gelen sağlık kaybı vazife malullüğü bakımından incelenebilir:
- Kamu görevlisinin görevini yaptığı sırada meydana gelen olaylar,
- İdaresi tarafından görevlendirildiği başka bir kamu işini yaparken meydana gelen olaylar,
- Kurumun menfaatini korumak amacıyla yapılan iş sırasında meydana gelen olaylar,
- İdarenin sağladığı taşıtla işe geliş veya işten dönüş sırasında meydana gelen olaylar,
- İşyerinde meydana gelen kazalar.
4. Görev ile malullük arasında illiyet bağı bulunması gerekir
Görev sırasında bir olay yaşanması tek başına yeterli değildir. Olayın kişinin malul hale gelmesine neden olduğu sağlık belgeleri, tedavi kayıtları, görev evrakı ve olay tutanaklarıyla ortaya konulmalıdır.
Önceden bulunan bir hastalık vazife malullüğünü her durumda engellemez. Görev koşulları hastalığı ağırlaştırmış, geri döndürülemez hale getirmiş veya malullük seviyesine taşımış olabilir. Ancak bu ağırlaşmanın somut sağlık kayıtlarıyla gösterilmesi gerekir.
5. SGK tarafından malullük ve görev bağlantısı kabul edilmelidir
Sağlık yönünden inceleme
Önce SGK Sağlık Kurulu kişinin malul sayılıp sayılmayacağını değerlendirir.
Görev bağlantısı yönünden inceleme
Daha sonra malullüğün görevden veya görevle bağlantılı olaydan kaynaklanıp kaynaklanmadığı incelenir.
Hastanenin “görev yapamaz” raporu vermesi, kişinin otomatik olarak vazife malulü sayılacağı anlamına gelmez. SGK; sağlık raporları, görev emirleri, olay tutanakları, kolluk evrakı ve kurum soruşturmasını birlikte değerlendirir.
Vazife Malullüğü Hangi Durumlarda Kabul Edilmez?
Malullüğün aşağıdaki nedenlerden doğması halinde vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmaması gündeme gelebilir:
- Alkol veya keyif verici madde kullanılması,
- Kanun, düzenleme veya emir dışında hareket edilmesi,
- Yasak bir fiilin işlenmesi,
- İntihara teşebbüs edilmesi,
- Kendisine veya başkasına menfaat sağlamak ya da zarar vermek amacıyla hareket edilmesi.
Bu hallerin bulunduğu soyut bir iddiayla kabul edilemez. Olay tutanakları, soruşturma dosyası, ceza ve disiplin süreci ile sağlık belgeleri birlikte incelenmelidir.
Vazife Malullüğü İçin Prim ve Hizmet Süresi Şartı Var mı?
Normal malullük aylığında aranan 10 yıllık sigortalılık ve 1.800 gün prim şartı, vazife malullüğünde aynı şekilde aranmaz.
Bunun nedeni, vazife malullüğündeki korumanın uzun süre prim ödenmesine değil, malullüğün kamu görevi nedeniyle meydana gelmesine dayanmasıdır.
Vazife Malullüğü Sadece Kaza Sonucunda mı Ortaya Çıkar?
Hayır. Vazife malullüğü yalnızca ani kazalarla sınırlı değildir. Görevin neden ve etkisiyle ortaya çıkan meslek hastalıkları, sürekli fiziksel rahatsızlıklar, travma sonrası stres bozukluğu gibi psikiyatrik hastalıklar ve görev koşulları nedeniyle ağırlaşan sağlık sorunları da vazife malullüğüne konu olabilir.
Özellikle uzun sürede gelişen hastalıklarda görev koşulları ile hastalık arasındaki tıbbi bağlantının ayrıntılı şekilde belgelendirilmesi gerekir.
Avukata Sor
Vazife malullüğü, adi malullük veya SGK ret kararı hakkında dosyanıza özgü hukuki değerlendirme almak için iletişime geçebilirsiniz.
WhatsApp’tan YazVazife Malullüğü Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır?
Görevine devam eden kamu görevlisi başvurusunu bağlı bulunduğu kuruma yapar. Görevinden ayrılmış kişi ise SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına başvurabilir.
Vazife malullüğü başvurusunda hangi belgeler gerekir?
- Sağlık kurulu raporları,
- Epikrizler ve tedavi kayıtları,
- Olay veya kaza tutanağı,
- Görev emri ve görevlendirme belgeleri,
- Kolluk tutanakları,
- Kurum soruşturması ve disiplin evrakı,
- Tanık anlatımları,
- İşe giriş ve periyodik muayene kayıtları,
- Uzman hekim görüşleri.
Vazife Malullüğü Olayı Kaç Gün İçinde SGK’ya Bildirilmelidir?
Kamu idaresi, vazife malullüğüne neden olan olayı yetkili kolluk veya ilgili mercilere derhal; SGK’ya ise kural olarak en geç 15 iş günü içinde bildirmelidir. Sigortalı veya hak sahipleri de bildirimde bulunabilir.
Sürenin geçirilmesi her durumda hakkın tamamen kaybedildiği anlamına gelmez. Ancak geçmiş aylıklar, zamanaşımı ve mali sorumluluk bakımından uyuşmazlık çıkabilir. Bu nedenle olayın gecikmeden ve yazılı olarak bildirilmesi önemlidir.
Vazife Malullüğü Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılabilir?
SGK’nın ret kararı idari işlem niteliğindedir. Ret gerekçesine göre yeni sağlık belgeleriyle yeniden değerlendirme, sağlık kurulu kararına itiraz veya idare mahkemesinde iptal davası gündeme gelebilir.
| SGK’nın ret gerekçesi | İncelenmesi gereken konu |
|---|---|
| “Kişi malul değildir.” | Sağlık raporları, çalışma gücü kaybı, görev yapma yeterliliği ve uzman hekim değerlendirmeleri incelenmelidir. |
| “Malullük görevden kaynaklanmamıştır.” | Olay tutanakları, görev emirleri, çalışma koşulları ve görev ile hastalık arasındaki illiyet bağı güçlendirilmelidir. |
Adi Malullük Nedir?
Adi malullük, kamu görevlisinin görevini yapamayacak hale gelmesine rağmen sağlık kaybının görevden kaynaklanmadığı durumları ifade eder. Bu kavram daha çok 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu terminolojisinde kullanılır. 5510 sayılı Kanun’da genel olarak “malullük” ifadesi yer alır.
Memurun evinde düşmesi, özel hayatında trafik kazası geçirmesi veya görevle bağlantısı kurulamayan ağır bir hastalık nedeniyle çalışamaz hale gelmesi durumunda, diğer şartları varsa adi malullük gündeme gelebilir.
Vazife Malullüğü ile Adi Malullük Arasındaki Farklar Nelerdir?
| Karşılaştırma konusu | Adi malullük | Vazife malullüğü |
|---|---|---|
| Malullüğün nedeni | Görevle bağlantılı değildir. | Görevden veya kanunun görevle bağlantılı kabul ettiği olaydan doğar. |
| Görevle illiyet bağı | Aranmaz. | Mutlaka aranır. |
| Prim şartı | Kural olarak 10 yıl sigortalılık ve 1.800 gün prim gerekir. | Aynı prim ve sigortalılık şartı aranmaz. |
| Aylık hesabı | Genel malullük aylığı hükümlerine göre hesaplanır. | Özel ve daha koruyucu hesaplama hükümleri uygulanabilir. |
| Olay incelemesi | Esas inceleme sağlık ve sigortalılık şartları üzerindedir. | Sağlık incelemesine ek olarak görev emri, olay tutanağı ve görev bağlantısı incelenir. |
| Ek haklar | Kural olarak malullük aylığı ve buna bağlı sosyal güvenlik hakları bulunur. | Olayın niteliğine göre ek ödeme, nakdi tazminat, eğitim yardımı, istihdam veya faizsiz konut kredisi gündeme gelebilir. |
Vazife malullüğü mü, adi malullük mü daha avantajlıdır?
Kural olarak vazife malullüğü daha koruyucu bir statüdür. Vazife malullüğünde aylık hesabında özel hükümler uygulanabilir ve malullük derecesine göre aylığa ayrıca zam eklenebilir.
| Malullük derecesi | Aylığa uygulanabilecek zam |
|---|---|
| 1. derece | %30 |
| 2. derece | %23 |
| 3. derece | %15 |
| 4. derece | %7 |
| 5. derece | %3 |
| 6. derece | %2 |
Somut Örneklerle Vazife Malullüğü ve Adi Malullük Ayrımı
Evde geçirilen kaza
Polis memuru evinde merdivenden düşerek görevini yapamayacak hale gelirse olay görevle bağlantılı olmadığından adi malullük gündeme gelebilir.
Görev sırasında saldırı
Polis memuru görev sırasında saldırıya uğrayarak kalıcı biçimde yaralanırsa vazife malullüğü ve olayın niteliğine göre özel kanun hükümleri gündeme gelebilir.
Özel araçla işe giderken kaza
Memurun kendi aracıyla işe giderken geçirdiği trafik kazası, yalnızca işe gidiliyor olması nedeniyle vazife malullüğü sayılmaz.
Kurum servisinde kaza
İdarenin sağladığı servis aracıyla işe giderken meydana gelen kaza sonucunda malul hale gelen kamu görevlisi vazife malullüğü hükümlerinden yararlanabilir.
Görev sırasında kalp krizi
Kalp krizinin görev saatinde meydana gelmesi tek başına yeterli değildir. Görev koşullarının krizi tetikleyip tetiklemediği araştırılır.
Travma sonrası stres bozukluğu
Görev sırasında yaşanan ağır olaylar nedeniyle gelişen psikiyatrik rahatsızlık ile görev arasındaki bağlantı tıbbi belgelerle kurulmalıdır.
5434 ve 5510 Sayılı Kanun Ayrımı Neden Önemlidir?
Kamu görevlisinin ilk kez göreve başladığı tarih uygulanacak sosyal güvenlik hükümlerini etkiler.
- 1 Ekim 2008’den önce Emekli Sandığı iştirakçisi olanlar hakkında geçiş hükümleri çerçevesinde 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanabilir.
- 1 Ekim 2008’den sonra ilk kez 4/1-c kapsamında göreve başlayanlar hakkında esas olarak 5510 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
Bu ayrım aylığın hesaplanması, hizmet süresinin değerlendirilmesi, yeniden çalışma halinde aylığın kesilmesi, hak sahiplerinin durumu ve ek ödemeler bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.
Vazife Malullüğü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Görev sırasında meydana gelen her kaza vazife malullüğü sayılır mı?
Hayır. Kazanın malullüğe neden olması ve görev ile sağlık kaybı arasında hukuken kabul edilebilir bir illiyet bağı bulunması gerekir.
Yüzde 60’ın altında sağlık raporu alan memur vazife malulü olabilir mi?
Kamu görevlileri bakımından yalnızca rapor oranına bakılmaz. Kişinin kendi görevini yapamayacak hale gelip gelmediği de değerlendirilir.
Önceden bulunan hastalık vazife malullüğüne engel olur mu?
Her zaman engel olmaz. Görevin hastalığı ağırlaştırdığı veya malullük seviyesine taşıdığı tıbbi belgelerle gösterilirse vazife malullüğü gündeme gelebilir.
Vazife malullüğü için 1.800 gün prim gerekir mi?
Genel malullük aylığındaki 10 yıllık sigortalılık ve 1.800 gün prim şartı, vazife malullüğünde aynı şekilde aranmaz.
SGK vazife malullüğü başvurusunu reddederse dava açılabilir mi?
Ret işleminin gerekçesine göre idari başvuru yolları kullanılabilir ve şartları varsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Vazife malullüğü aylığı yeniden çalışınca kesilir mi?
Sonuç; aylığın 5434 veya 5510 sayılı Kanuna göre bağlanmasına, kişinin yeniden hangi statüde çalıştığına ve olayın özel kanun kapsamında bulunup bulunmadığına göre değişir.
Vazife Malullüğü Dosyasında En Kritik Nokta Nedir?
Vazife malullüğü için yalnızca sağlık raporu almak yeterli değildir. Kişinin malul sayılması, malullüğün görevle bağlantılı bir olaydan doğması ve olay ile sağlık kaybı arasında illiyet bağı kurulması gerekir.
Özellikle asker, polis, infaz koruma memuru ve riskli görevlerde çalışan kamu personeli bakımından olayın 2330 veya 3713 sayılı Kanun kapsamına girip girmediği ayrıca incelenmelidir. Sağlık kayıtları, görev emirleri ve olay tutanakları dosyanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
