Beraat Vekalet Ücreti Devletten Geri Alınabilir Mi?
Bugün birçok insan “Nasıl olsa beraat ettim, bitti gitti” deyip dosyayı kapatıyor. Oysa beraat ettikten sonra bile cebinizden çıkan ciddi bir kalem var: Avukatlık ücreti. Üstelik bazı mahkemeler “Makbuz yoksa ödeme yok” diyerek banka dekontunu görmezden gelebiliyor. Anayasa Mahkemesi’nin Süleyman Altıntaş (B. No: 2019/16367, K.T: 05/10/2022, RG: 20/12/2022-32049) kararı tam da bu noktada vatandaşa net bir yol gösteriyor: Dekontu çöpe atma, hakkın var; mahkeme de işi keyfine göre geçiştiremez.
Anayasa Mahkemesi bu kararda neye karar verdi?
Bu dosyada başvurucu, FETÖ/PDY üyeliği suçlamasıyla gözaltına alınmış ve tutuklanmış; yargılama sonunda beraat etmiş. Süreçte avukatla çalışmış. Sonra CMK m.141 kapsamında Hazine’ye karşı tazminat davası açmış. Manevi tazminatın bir kısmını almış; fakat avukata ödediği 15.000 TL’yi geri alamamış.
Yerel mahkeme, avukatlık ücretinin ispatında şunlara takılmış:
- “Serbest meslek makbuzu yok.”
- “Dekontta dosya numarası yok.”
- “Bir ödeme beraat kararından sonra yapılmış.”
Anayasa Mahkemesi ise meseleyi şuradan yakalıyor:
- Banka dekontu delildir.
- “Mutlaka makbuz” dayatması hayatın olağan akışına her zaman uymaz.
- Makbuz, avukatın düzenlediği bir belgedir; avukat düzenlemezse kişi buna mahkûm edilemez.
- Başvurucunun “Başka davam yok, bu ödeme o dosyaya ait” iddiası esaslıdır; araştırılmadan geçilemez.
Sonuç: Adil yargılanma hakkı kapsamında hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ihlal edilmiştir. Dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilmiştir.
“Beraat ettim” demek otomatik olarak avukat parasını devletten alırım demek mi?
Hayır, otomatik değil. Bu kararın en kritik cümlesi şudur:
- Anayasa Mahkemesi, “15.000 TL kesin ödenecek” demiyor.
- Şunu diyor: Deliller doğru şekilde araştırılsın, keyfî gerekçelerle reddedilmesin, yargılama hakkaniyetli yürüsün.
Yani uygulamada iki aşama var:
- Talep edebilme hakkın var mı?
CMK m.141, beraat eden kişinin maddi-manevi zararlarını devletten isteyebileceğini söylüyor. Bu dosyada derece mahkemeleri de “bu talep edilebilir” noktasını zaten kabul ediyor. - İspat edebiliyor musun ve mahkeme delili hakkaniyetle değerlendiriyor mu?
Asıl kavga burada.
Avukata ödediğim parayı nasıl ispatlayacağım? Banka dekontu yeter mi?
Kararın pratik mesajı şu: Banka dekontu güçlü delildir ve baştan çöpe atılamaz.
Ama “her dekont kesin yeter” gibi bir güvence de yok. Çünkü mahkeme şu soruları sorabilir:
- Bu ödeme gerçekten bu ceza dosyası için mi yapıldı?
- Ödemeyi alan kişi gerçekten o dosyadaki avukat mı?
- Açıklama kısmı ne diyor?
- Başka bir hukuk işi var mı?
Bu dosyada dekont açıklamalarında “vekalet ücreti” ibaresi var. Bu, vatandaş açısından doğru bir hamle. Anayasa Mahkemesi de “dekontları mahkeme delil olarak aldı ama yetersiz buldu” tespitini yapıyor; yani dekontun delil niteliğini kabul ediyor.
Uygulamada en sağlam ispat paketi şöyle olur:
- Dekont/EFT/havale kayıtları (açıklamada “vekalet ücreti”, “ceza dosyası” gibi ifadeler)
- Avukatla yapılan yazışmalar (ücret konuşmaları, ödeme planı)
- Vekâletname ve UYAP vekil kaydı (o avukatın o dosyada temsilci olduğunun kanıtı)
- Mümkünse ücret sözleşmesi
- “Başka davam yok” iddiasını destekleyen veri (o dönemde başka vekalet ilişkisi yoksa)
- En önemlisi sertbest meslek makbuzu. Çünkü makbuzda dosya numarası ve alınan ücret yazar vergisi verilir.
Mahkeme neden “serbest meslek makbuzu yok” deyip reddediyor? AYM buna ne dedi?
Birçok dosyada mahkemeler, özellikle Yargıtay kararlarına dayanarak “serbest meslek makbuzu veya muadili belge” arıyor. Sorun şu:
- Serbest meslek makbuzu avukat tarafından düzenlenir.
- Avukat düzenlemezse, müvekkilin elinde “makbuz” oluşmaz.
- Müvekkil, karşı tarafı (Hazine) ikna etmek için sadece avukata bağımlı bir belgeye zorlanırsa bu, pratikte hakkın kullanılmasını kilitler.
Anayasa Mahkemesi bu kilidi şu cümle mantığıyla açıyor:
- Makbuzun ibrazı, avukatın düzenlemesine bağlıdır.
- Avukat düzenlemezse müvekkil o ispat aracını sunamaz.
- O hâlde mahkeme, ispat değerlendirmesinde bu gerçeği dikkate almak zorundadır.
Bu, şunu sağlar: Vatandaş “avukat makbuz kesmedi, ben de yandım” noktasına sıkıştırılamaz.
Dekontta dosya numarası yazmıyorsa ne olur? AYM bu konuda ne dedi?
Yerel mahkeme “dosya numarası yok” diye dekontları yetersiz buluyor. AYM burada iki katmanlı bir yaklaşım kuruyor:
- Dosya numarası yok diye tereddüt edilmesi tamamen temelsiz değildir.
Yani AYM, mahkemenin “şüphe duyma” hakkını sıfırlamıyor. - Ama şu iki kritik nokta araştırılmadan karar verilirse yargılama hakkaniyetsiz olur:
- Başvurucunun “başka davam yok” iddiası esaslıdır. Bu iddia doğruysa dekontun bu dosyaya ait olduğu güçlü şekilde desteklenir.
- Makbuz meselesi avukata bağlıdır; bu da hesaba katılmalıdır.
Bu kararın pratik dersi:
Dekontta dosya numarası yazmıyorsa bile oyun bitmez. Mahkeme, “başka dava var mı yok mu” gibi temel araştırmayı yapmadan “ispat yok” diyemez.
Ödeme beraat kararından sonra yapılmışsa o kısım tamamen yanar mı?
Uygulamada bazı mahkemeler “hüküm tarihinden önce ödenmiş olmalı” gibi bir çizgi çekiyor. Bu kararda yerel mahkeme de buna yaslanmış.
AYM’nin mesajı daha gerçekçi:
- Avukatlık ücretleri çoğu zaman taksitle, parça parça, bazen de dosya bitince tamamlanır.
- “Bir kısmı beraatten sonra ödendi” diye otomatik reddetmek, hayatın olağan akışını yok sayabilir.
- Bu durum, diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
Yani beraatten sonra ödeme varsa:
- Açıklama kısmı,
- ödeme planına ilişkin yazışmalar,
- ücret anlaşması,
- avukatın o dosyada gerçekten görev yapması
gibi unsurlarla birlikte dosya kurulmalıdır.
Bu karar benim davamda nasıl işe yarar?
Bu karar, “devlet kesin öder” kararı değil; “mahkeme delili keyfî değerlendiremez” kararıdır. Bu yüzden dilekçede şu amaçla kullanılır:
- Delil değerlendirmesi hatalıysa: “Dekontu yok sayamazsın, araştırma yapmalısın.”
- Makbuz dayatmasıyla reddedildiyse: “Makbuz avukatın düzenlediği bir belge; müvekkili buna mahkûm edemezsin.”
- ‘Dosya numarası yok’ gerekçesi yazıldıysa: “Başka iş/dava var mı yok mu araştırılmadan bu gerekçe tek başına yeterli olmaz.”
- Beraat sonrası ödeme nedeniyle reddedildiyse: “Ücretin parçalı/taksitli ödenmesi olağandır; somut dosyada bütün delillerle birlikte değerlendir.”
Bu karar özellikle şu dosyalarda çok etkili olur:
- Uzun tutukluluk/gözaltı sonrası beraat
- Terör suçlaması gibi ağır isnatlar nedeniyle yüksek avukatlık ücreti ödenen dosyalar
- Avukat makbuz vermemiş veya sonradan sorun çıkarmış dosyalar
- Dekont var ama mahkeme “yetersiz” diyerek kestirip atmış dosyalar
“Devletten avukatlık ücretini istemek” hangi hukuki yola dayanıyor?
Bu kararın omurgası CMK m.141’dir. Maddede, soruşturma/kovuşturma sırasında:
- hukuka aykırı yakalama-tutuklama,
- kanuna uygun yakalanıp tutuklandıktan sonra beraat
gibi hâllerde kişinin maddi-manevi zararlarını devletten isteyebileceği düzenlenir.
Buradaki avukatlık ücreti tartışması şuradan çıkar:
- Beraat eden kişi, haksız isnat nedeniyle kendini savunmak zorunda kalmıştır.
- Savunma için yaptığı zorunlu giderler “maddi zarar” kapsamında tartışılır.
Sık Sorulan Sorular
Beraat eden herkes avukat parasını Hazine’den alabilir mi?
Her beraat eden kişi “talep edebilir”. Ama “mutlaka alır” denemez. Ödeme, delillerin gücüne ve mahkemenin somut değerlendirmesine bağlıdır. Bu karar, mahkemenin delili keyfî reddetmesini engelleyen bir dayanak sağlar.
Avukat makbuz kesmedi, bu benim hatam mı?
Hayır. Makbuz avukatın düzenlediği belgedir. AYM’ye göre müvekkili “makbuz yok” diye tamamen çaresiz bırakmak hakkaniyete aykırı sonuç doğurabilir. Dekont, yazışmalar, vekâlet ilişkisi gibi delillerle dosya kurulabilir.
Dekont açıklamasına ne yazmalıyım?
En güvenlisi: “Vekalet ücreti”, “Ceza dosyası vekalet ücreti”, “….. ACM dosyası”, “….. soruşturma dosyası” gibi net ifadeler. Dosya numarası her zaman şart değil; ama yazabiliyorsan ispat gücünü artırır.
