Kolluk personelinin sosyal medya kullanımı artık disiplin hukukunun en hassas alanlarından biri. Bir polis memurunun yaptığı paylaşım, beğeni, yorum veya takip ilişkisi idare tarafından incelenebiliyor. Fakat burada çok basit bir hukuk kuralı var: Devlet memuruna, hele kolluk personeline ceza verilecekse fiil açık, delil güçlü, gerekçe net olmalıdır.
Erzurum 2. İdare Mahkemesi’nin verdiği karar da bu noktayı hatırlatıyor. Polis memuru hakkında sosyal medya hesabından yapıldığı ileri sürülen paylaşımlar nedeniyle 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun kapsamında kısa süreli durdurma cezası verilmişti. Mahkeme, disiplin cezasını hukuka aykırı bularak iptal etti.
Bu karar, kolluk ceza disiplin uygulamalarında önemli bir sınır çiziyor: İdare, disiplin cezası verirken varsayımla hareket edemez.
Polis memurunun sosyal medya paylaşımı disiplin cezası sebebi olur mu?
Olabilir. Fakat her paylaşım disiplin cezası sebebi değildir.
Polis memuru, görevi gereği kamu düzeniyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle sosyal medyada kullandığı dil, yaptığı paylaşım ve kamuya yansıyan davranışları bazı hallerde disiplin soruşturmasına konu olabilir. Özellikle hakaret içeren, ayrımcı nitelik taşıyan, kamu hizmetine güveni zedeleyen, kolluk tarafsızlığıyla bağdaşmayan veya resmî sıfatın saygınlığını ağır biçimde sarsan davranışlar idare tarafından incelenebilir.
Fakat inceleme başka şeydir, ceza vermek başka şeydir.
Disiplin cezası verilebilmesi için paylaşımın gerçekten ilgili personel tarafından yapıldığı, paylaşımın içeriği, tarihi, bağlamı ve 7068 sayılı Kanun’daki hangi disiplin fiiline uyduğu somut biçimde gösterilmelidir.
İdare “bu paylaşım hoş değil” diyerek ceza veremez. “Bu paylaşım, şu tarihte, şu kişi tarafından yapılmıştır ve şu disiplin maddesine birebir uymaktadır” diyebilmelidir.
7068 sayılı Kanun’da kolluk disiplin cezası nasıl uygulanır?
7068 sayılı Kanun, polis, jandarma ve sahil güvenlik personeli gibi genel kolluk görevlileri bakımından özel disiplin hükümleri getirir. Bu kanunda uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma gibi cezalar yer alır.
Somut olayda verilen ceza kısa süreli durdurma cezasıdır. Bu ceza hafif bir yaptırım değildir. Personelin mesleki ilerlemesini, sicilini ve özlük haklarını doğrudan etkiler. Bu nedenle idarenin delil standardı daha ciddi olmalıdır.
Kolluk disiplin hukukunda temel mesele şudur:
Fiil sabit mi?
Fiil kanundaki disiplin tanımına uyuyor mu?
Ceza ölçülü mü?
Savunma hakkı gerçek anlamda kullandırılmış mı?
Lehe deliller değerlendirilmiş mi?
Bu soruların cevabı verilmeden disiplin cezası kurulamaz.
Disiplin soruşturmasında ekran görüntüsü ceza için yeterli olur mu?
Tek başına çoğu zaman yeterli olmaz.
Ekran görüntüsü soruşturmanın başlamasına sebep olabilir. Fakat disiplin cezası için daha sağlam bir delil yapısı gerekir. Çünkü sosyal medya ortamında sahte hesap açılması, hesap adının taklit edilmesi, görsellerin değiştirilmesi, içeriğin bağlamından koparılması veya paylaşımın farklı kişilerce yapılması mümkündür.
Bu nedenle kolluk disiplin soruşturmasında ekran görüntüsünün yanında teknik inceleme, hesap bağlantısı, kullanıcı bilgileri, erişim kayıtları, paylaşım zamanı ve hesabın kullanım biçimi birlikte değerlendirilmelidir.
Mahkemenin iptal kararındaki temel mantık da buradadır. Dosyada isnat edilen eylemin davacı tarafından işlendiğini kesin ve yeterli biçimde ortaya koyan bir delil yapısı bulunmadığı için disiplin cezası hukuka aykırı görülmüştür.
Bu yaklaşım, kolluk ceza disiplin dosyalarında sık unutulan bir ilkeyi yeniden hatırlatır: Disiplin cezası ihtimale göre değil, ispatlanmış fiile göre verilir.
Hizmet dışında resmî sıfatın saygınlığını zedelemek ne demektir?
7068 sayılı Kanun’da kolluk personeli bakımından “hizmet dışında resmî sıfatın gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak” disiplin yaptırımına bağlanmıştır.
Bu ifade geniştir. Bu nedenle dikkatli uygulanmalıdır.
Bir polis memurunun görev dışında yaptığı her tartışmalı paylaşım bu maddeye sokulamaz. Paylaşımın gerçekten kamu hizmetine duyulan güveni zedeleyecek ağırlıkta olması gerekir. Kolluk görevinin tarafsızlığına, mesleki saygınlığa veya kamu görevlisi kimliğine açık bir zarar vermesi aranmalıdır.
Aksi halde madde, idarenin hoşuna gitmeyen her görüşü cezalandırma aracına dönüşür. Disiplin hukuku böyle çalışmaz. Kolluk personelinin de ifade özgürlüğü ve özel hayat alanı vardır. Bu haklar sınırsız değildir; fakat tamamen de yok sayılamaz.
Doğru denge şudur: Kolluk personeli kamu görevlisi kimliğinin gerektirdiği özeni göstermek zorundadır. İdare de disiplin cezası verirken ölçülü, somut ve hukuka bağlı hareket etmek zorundadır.
Kolluk disiplin cezasında tipiklik neden önemlidir?
Tipiklik, isnat edilen davranışın kanundaki disiplin fiiline tam olarak uymasıdır.
Bu kavram pratikte çok önemlidir. Çünkü idare çoğu zaman genel ifadelerle ceza verir. “Mesleğin saygınlığına aykırı davrandı”, “kuruma güveni sarstı”, “kamu görevlisine yakışmadı” gibi cümleler tek başına yeterli değildir.
Disiplin cezası verilecekse şu bağ kurulmalıdır:
Somut davranış ne?
Bu davranış hangi tarihte gerçekleşti?
Hangi delille ispatlandı?
7068 sayılı Kanun’daki hangi bent kapsamına giriyor?
Neden daha hafif bir ceza değil de bu ceza verildi?
Bu bağ kurulmadığında ceza hukuka aykırı hale gelir. Kolluk ceza disiplin dosyalarında en güçlü iptal sebeplerinden biri de budur.
Polis memuru sosyal medyada tamamen serbest mi?
Hayır. Böyle bir sonuç çıkarılamaz.
Bu karar, polis memurlarının sosyal medyada dilediği gibi davranabileceği anlamına gelmez. Kolluk personeli, görev dışında da mesleğin gerektirdiği güven duygusunu korumak zorundadır. Kamu görevlisi olduğunu unutarak hakaret eden, hedef gösteren, ayrımcı dil kullanan veya görev sıfatını tartışmalı hale getiren paylaşımlar disiplin yaptırımına konu olabilir.
Fakat idare bu yaptırımı hukuka uygun kurmalıdır.
Kolluk personeline düşen sorumluluk şudur: Sosyal medyada daha dikkatli, daha ölçülü ve daha özenli davranmak.
İdareye düşen sorumluluk ise şudur: Cezayı kanaate değil, delile dayandırmak.
Sosyal medya nedeniyle disiplin cezası alan polis ne yapmalı?
Önce kararın gerekçesi dikkatle incelenmelidir. Ceza hangi maddeye dayanıyor? İsnat edilen paylaşım tam olarak ne? Deliller neler? Soruşturma dosyasında teknik inceleme var mı? Savunma hakkı usulüne uygun kullandırılmış mı? Lehe deliller tartışılmış mı?
Ardından iptal davasında şu başlıklar öne çıkarılabilir:
İsnat edilen fiilin sübut bulmadığı, delillerin kesin olmadığı, paylaşımın bağlamının değerlendirilmediği, 7068 sayılı Kanun’daki disiplin maddesinin yanlış uygulandığı, cezanın ölçüsüz olduğu, soruşturmanın eksik yürütüldüğü, özel hayat ve ifade özgürlüğü dengesinin kurulmadığı ileri sürülebilir.
Bu tür dosyalarda savunma sadece “ben yapmadım” cümlesine sıkıştırılmamalıdır. Disiplin hukukunun bütün güvenceleri birlikte kullanılmalıdır.
Kolluk disiplin hukukunda mahkemenin verdiği mesaj nedir?
Mahkemenin mesajı nettir: Kolluk personeli hakkında disiplin cezası verilebilir; fakat bu ceza somut, açık ve hukuka uygun delillere dayanmalıdır.
Sosyal medya paylaşımları artık disiplin soruşturmalarının merkezinde yer alıyor. Fakat dijital içerikler üzerinden ceza verilirken daha dikkatli olunması gerekir. Çünkü sosyal medya delilleri kolayca tartışmalı hale gelebilir.
Bu karar, kolluk ceza disiplin hukukunda üç temel ilkeyi öne çıkarıyor:
Şüphe ceza için yeterli değildir.
Genel kanaat disiplin yaptırımına dayanak olamaz.
İdare, cezalandırmadan önce fiili ispatlamak zorundadır.
Polis memuru da kamu görevlisidir, hakları vardır. İdare de kamu gücü kullanır, sınırları vardır. Disiplin hukuku bu iki gerçeğin arasında çalışır.
Kolluk disiplin cezasında asıl ölçü nedir?
Asıl ölçü şudur: Kamu hizmetinin saygınlığı korunurken personelin temel hakları yok sayılmamalıdır.
Bir kolluk görevlisi sosyal medyada görev kimliğine zarar verecek davranışlardan kaçınmalıdır. Fakat idare de her tartışmalı içeriği otomatik olarak disiplin cezasına çevirmemelidir.
Disiplin cezası, kamu görevlisini susturma aracı değildir. Kamu hizmetinin düzenini koruma aracıdır. Bu fark unutulduğunda verilen ceza yargıdan döner.
Bu nedenle sosyal medya kaynaklı kolluk disiplin dosyalarında soru basittir:
Ortada gerçekten ispatlanmış bir fiil var mı?
Cevap hayırsa, cezanın da hukuki zemini yoktur.
