Riskli Yapı Tespitini Kim Yapar? Lisanslı Kurumlar ve Mühendislik Şartları Nelerdir?
Kentsel dönüşüm sürecinin ilk ve en kritik adımı riskli yapı tespitidir. Ancak bu tespit, sıradan bir teknik rapor değil; tapuya şerh düşülen, tahliye ve yıkımı doğuran ciddi bir idari işlemdir. Bu nedenle sadece belirli kurum ve kişiler tarafından ve sıkı şartlarla yapılabilir.
Peki kimler bu tespiti yapabilir, hangi mühendisler görev alabilir, süreç nasıl işler?
Yasal dayanak: 6306 Sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliği m.6 (21/05/2024 RG güncel metin)
Tespiti Kimler Yapabilir? (m.6/1)
Riskli yapılar;
- Kentsel Dönüşüm Başkanlığı,
- İlgili idareler (belediyeler, il özel idareleri),
- Lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar tarafından tespit edilir.
Lisanslı kurumlar şunlardır:
- Kamu kurum ve kuruluşları
- Üniversiteler
- Sermayesinin en az %40’ı kamuya ait olan şirketler
- Deprem mühendisliği, zarar azaltımı, yapı güvenliği alanında çalışan STK’lar
- 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu’na göre izinli yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarlar
- TMMOB’a bağlı inşaat, jeoloji, jeofizik mühendisleri odalarına büro tescili yaptırmış firmalar
Not: Bu kurum ve kuruluşların tümü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından lisanslandırılmış olmalıdır. Lisanslı olmayan hiçbir kurum riskli yapı tespiti yapamaz.
Hangi Mühendisler Görev Alabilir? (m.6/2)
Her mühendis bu alanda çalışamaz. Görev alacak kişilerin taşıması gereken şartlar şunlardır:
- İlgili meslek odasına kayıtlı olmak
- Fiilen en az 5 yıl mesleki deneyime sahip olmak
- Başkanlık veya onun onayladığı kuruluşlarca düzenlenen eğitime katılmak
- Eğitim sonrası yapılan sınavdan en az 70 puan almak
- Elektronik imza sahibi olmak
Üniversitelerde görevli öğretim üyeleri için sınav şartı aranmaz. (m.6/2, son cümle)
Kurumda Kimler Olmalı? (m.6/3)
Her lisanslı kurumda:
- En az 1 inşaat mühendisi görev almalıdır (zorunludur)
- İhtiyaca göre jeoloji veya jeofizik mühendisleri de eklenebilir.
Bu mühendisler aynı anda başka bir lisanslı kuruluşta görev alamaz ve ortak olamazlar.
Lisans Başvurusu Nasıl Yapılır? (m.6/4)
Bir kurumun lisans alabilmesi için aşağıdaki belgelerle Başkanlığa başvurması gerekir:
- Dilekçe, oda tescil belgesi, faaliyet alanı belgesi
- Ortak ve yöneticilerin kimlik bilgileri
- Elektronik imza beyanı
- Çalışacak mühendislerin belgeleri ve taahhütname
- Lisans ücreti ödeme dekontu
Yapı denetim firmalarında görevli denetçi mühendisler için sınav şartı aranmaz, ancak elektronik imza şartı geçerlidir.
Denetim ve Ceza (m.6/7 – m.6/12)
Başkanlık, lisanslı kuruluşları elektronik sistem üzerinden denetler.
Hatalı işlem yapılırsa:
- İdari para cezası verilir (m.6/9)
- Lisans geçici olarak askıya alınır veya iptal edilir
- Sahte tespit yapan mühendise ve kuruma savcılığa suç duyurusu yapılır (TCK uyarınca, m.6/12)
Elektronik Sistemde Kısıtlama Hâlleri (m.6/8)
Aşağıdaki durumlarda sistemde işlem yapmaları yasaktır:
- İnşaat mühendisi görevlendirilmemişse
- Bilgi güncellemeleri yapılmamışsa
- Yeni iş almaktan men cezası varsa
- Mühendis disiplin cezası aldıysa
- Eğitim şartı süresinde yerine getirilmediyse
- UETS adresi tanımlı değilse
Tüm İşlemler Nerede Yürütülür? (m.6/14)
Riskli yapı tespitine dair tüm başvuru, inceleme, itiraz, yazışma ve tebligatlar, Başkanlıkça geliştirilen elektronik yazılım sistemi üzerinden yapılır.
Kuruluşların elektronik tebligat adresi (UETS) zorunludur.
Peki Vatandaş Ne Yapmalı?
Kendi yapınız için riskli yapı tespiti yaptırmak istiyorsanız:
- Lisanslı bir kurumu seçtiğinizden emin olun.
- Mühendislerin;
- Meslek odası kaydını,
- Sertifika ve başarı belgesini,
- Elektronik imza yetkisini
kontrol edin.
- Raporun e-Devlet’ten size tebliğ edilmesi süresine dikkat edin.
- İtiraz hakkınızı 15 gün içinde kullanın (Madde 7’ye geçiş burada başlar).
