İmar Para Cezası Kişi Ölürse Mirasçılara mı Geçer? Vefat Sonrası Para Cezası Durumu Nedir?
Bir belediye, bir kişiye imar para cezası verdiğinde, o kişinin vefat etmesiyle birlikte akıllara şu soru gelir: “Acaba bu ceza artık mirasçılardan tahsil edilir mi?”
Bu soruyu sormakta herkes haklı. Çünkü tapuda malik görünen kişi öldüğünde, zaman zaman belediyeler bu cezaları mirasçılara yöneltmeye çalışır. Ancak hukuk buna izin vermez. Bu yazıda, hem mevzuat hükümlerini, hem de Danıştay kararlarını açıklayarak bu durumu herkesin anlayabileceği bir şekilde anlatıyorum.
Cezaların Şahsiliği Ne Anlama Gelir? İmar Para Cezaları Vefat Eden Alt Soyunu Bağlar Mı?
Türk hukuk sisteminde ceza sorumluluğu yalnızca suçu işleyen kişiyi bağlar. Hukuk kimseyi başkasının fiilinden sorumlu tutmaz. Bu kuralın adı: “cezaların şahsiliği ilkesi.”
- Anayasa’nın 38. maddesi açıkça bu ilkeye yer verir: “Ceza sorumluluğu şahsidir.”
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesi der ki: “Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz.”
- Aynı Kanun’un 64. maddesi de şu hükmü içerir: “Sanık ölürse kamu davası düşer.”
Bu hükümler sadece ceza davaları için değil, idari para cezaları için de geçerli.
İmar Para Cezaları da Şahsi Nitelik Taşır
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi, imar mevzuatına aykırılık tespit edildiğinde yapı sahibine idari para cezası verilmesini öngörür. Ancak bu ceza yalnızca yapı sahibi olan kişinin sorumluluğundadır. Eğer bu kişi vefat ederse, ceza da onunla birlikte sona erer.
Danıştay 6. Dairesi, 13.02.2020 tarihli kararında bu konuya netlik kazandırdı:
Tahsilat Genel Tebliği de Mirasçıyı Sorumlu Tutmaz
Hazine ve Maliye Bakanlığı, 442 sayılı Tahsilat Genel Tebliği içinde “Ölüm Halinde İdari Para Cezaları” başlıklı özel bir bölüm koydu. Bu bölümde, ceza muhatabının ölmesi halinde cezanın tahsilinden vazgeçilmesi gerektiğini açık şekilde bildirdi.
“Anayasanın 38’inci maddesinde yer verilen ‘Cezaların Şahsiliği’ ilkesi gereğince, bu idari para cezalarının tahsilinden vazgeçilmesi icap etmektedir…”
Danıştay Kararları Ne Söylüyor?
Bu konuda Danıştay birçok farklı karar verdi ve hepsinde aynı sonuca ulaştı:
- Danıştay 14. Daire 2015/3791E – 2015/4273K: Vefat eden kişinin mirasçılarına ceza tahakkuk ettirilemez.
- Danıştay 6. Daire 09.03.2021, 2021/1690E – 2021/3434K: Ceza yalnızca fiili işleyene yöneltilir. Ölümle birlikte ceza sona erer.
- Danıştay 6. Daire 22.02.2021 tarihli karar: Uygulama birliğini sağlayarak bu içtihadı yerleştirdi.
Ayrıca Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, 31.05.2007 tarihli kararında cezaların şahsiliği ilkesinin idari para cezaları için de geçerli olduğunu vurguladı.
”Danıştay Onüçüncü Dairesinin 7.4.2006 günlü, E:2005/10067, K:2006/1660 sayılı kararıyla; olayda, davacılar murisi …’ya verilen idari para cezasının iptali istemiyle bu davanın adı geçenin 1.11.2005 tarihinde ölümü üzerine mirasçıları tarafından açıldığının anlaşıldığı, ceza sorumluluğunun bireyselliği ilkesinin idari para cezaları alanında da geçerli olduğu, anılan idari para cezasının mirasçılardan tahsili olanağının bulunmadığı, diğer yandan yalnız öleni ilgilendiren idari para cezasıyla ilgili işlemin iptali istemiyle davacıların dava açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle 2577 sayılı yasanın 15/1-b maddesi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.”
(İD. İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas : 2006/2914 Karar : 2007/1316 Karar Tarihi :31.05.2007)
Bakanlıklar da Aynı Görüşte
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 06.02.2022 tarihli yazısında şu açıklamayı yaptı:
“…3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca ruhsatsız/izinsiz yapı yapan kişiye verilen idari para cezasının, bu kişinin vefat etmesi halinde mirasçılarından tahsil edilemeyeceği düşünülmektedir….”
Benzer bir görüşü, aynı Bakanlık 08.12.2022 tarihli resmi yazısında da tekrar etti. Her iki yazı da Anayasa’nın 38. maddesi ve Türk Ceza Kanunu’na atıf yaptı.
Gerçekten Ceza Siliniyor mu?
Evet, siliniyor. Örneğin, belediye ruhsatsız yapı tespit ettiğinde cezayı yapı sahibine gönderiyor. Eğer bu kişi ölürse ve belediye mirasçılara tebligat yaparsa, mirasçılar bu tebligata itiraz edebiliyor. Mahkemeler de bu itirazı haklı buluyor ve cezayı iptal ediyor. Çünkü yapı sahibi dışında hiç kimse bu cezadan sorumlu olamaz.
Yapı Sahibi Öldüyse, Para Cezası da Sona Erer
Hukuk açık şekilde konuşuyor:
Bir kişiye kesilen imar para cezası, o kişi öldüğünde sona erer. Mirasçılar bu borcu ödemez. Belediyeler bu cezaları tahsil etmeye kalkarsa, işlem hukuka aykırı olur.
