Günlük çalışma süresi, en fazla 11 saatle sınırlıdır ve bu sınırı aşan çalışmalar yasak kabul edilmektedir. Yani, işçi hiçbir şekilde 11 saatten fazla çalıştırılamaz. Örneğin, bir işçinin bir gün 12 ya da 13 saat çalıştırılması yasal değildir. Yargıtay da bu konuda benzer bir yaklaşım sergileyerek, 11 saati aşan çalışmaların fazla çalışma sayılacağını ve bu çalışmaların yasak olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, bu fazla çalışmanın yıllık 270 saatlik fazla mesai sınırına dahil edilemeyeceğini de vurgulamıştır.
İş Kanunu’nun bu konuda getirdiği kurallar mutlak ve emredicidir. İşçi ve işveren arasında yapılan sözleşmelerle bu sınırların kaldırılması mümkün değildir. Örneğin, işçi ile işveren arasında 12 saat çalışmayı kabul eden bir sözleşme yapılsa bile, bu sözleşme yasalara aykırı olduğu için geçerli olmayacaktır. Kanunlar, işçinin haklarını koruma altına almak için bu sınırları açıkça belirlemiştir. ( KARAAHMETOĞLU, A., Farklı Görünümleriyle Fazla Çalışma ve Uygulamadaki Bazı Sorunlar, AYBÜ – Yıldırım Beyazıt Hukuku Dergisi, 9.1, (2024): 241-286)
Mevzuat İş Kanunu 63/2
“Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan
günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık
süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz.
Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. (Ek cümle: 6/5/2016
6715/3 md.) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi,
normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya
kadar artırılabilir.”
11 Saate Dikkat Edin
Günlük çalışma süresi açısından İş Kanunu’nun 63/2. maddesi açıkça belirtmektedir ki, taraflar haftalık çalışma süresini günlere dağıtırken, hiçbir gün 11 saati aşan bir çalışma yapılamaz. Bu düzenleme, işçilerin günlük maksimum çalışma süresini 11 saat ile sınırlandırmıştır. Haftanın bazı günlerinde daha az çalışılmış olsa bile, günlük 11 saat sınırının aşılması yasalar gereği mümkün değildir. Dolayısıyla, haftalık toplam çalışma süresi 45 saati aşmasa bile, günlük 11 saat sınırının aşılması, fazla çalışma sayılacak ve işverenin bu duruma uyması zorunlu olacaktır.
Denkleştirme Yapılırken 11 Saat Günlük Sınıra Uyulmalıdır
İş Kanunu’nun 63/2. maddesi gereğince, haftalık çalışma süresini denkleştirme yöntemiyle günlere dağıtmak mümkün olsa da, bu dağılım günlük 11 saat sınırını aşamaz.
Örneğin, bir işçi haftanın bir gününde daha az çalışmış olsa bile, ertesi gün bu eksik süreyi telafi etmek amacıyla 13-14 saat çalıştırılamaz. Denkleştirme uygulamasında dahi günlük çalışma süresi en fazla 11 saat olabilir. Bu kural, işçilerin aşırı yorulmasını önlemek amacıyla getirilmiş olup, işverenlerin her koşulda bu sınırı gözetmeleri zorunludur. Denkleştirme yönteminde haftalık toplam çalışma süresi 45 saati aşmasa dahi, günlük 11 saat tavan sınırına mutlak surette uyulması gerekmektedir.
Yıllık 270 Saatlik Fazla Mesai Sınırı ve 11 Saat Kuralı
İş Kanunu’na göre işçilerin yapacağı fazla mesai, yıllık 270 saat ile sınırlıdır. Ancak burada önemli bir nokta, günlük çalışma süresinin 11 saati aşmaması gerektiğidir. Günlük 11 saat sınırını aşan çalışmalar, fazla çalışma olarak sayılsa dahi, yıllık 270 saatlik fazla mesai süresine dahil edilmez. Yani, bir işçi bir gün 13 saat çalıştırılsa bile bu ekstra 2 saatlik süre hem yasadışıdır hem de fazla mesai sınırını aşan bir çalışma olduğu için yıllık fazla mesai saatleri içinde değerlendirilmez.
Bu kuralın amacı, işçinin hem günlük hem de yıllık bazda aşırı çalıştırılmasını engellemektir. Yargıtay da bu konuda karar vererek, günlük 11 saat sınırının mutlak olduğunu ve bu sınırın aşılması durumunda fazla mesai sürelerinin 270 saatlik yasal limite dahil edilmeyeceğini net bir şekilde ifade etmiştir. İşverenlerin bu sınırı aşarak yaptırdığı çalışmalar, işçi haklarına aykırı olduğu gibi iş kanunları kapsamında hukuki yaptırımlara da tabi olacaktır.
Bu durumda, işverenin 11 saatten fazla çalıştırma yapmaması ve fazla mesai sürelerini yasal limitler çerçevesinde uygulaması gerekmektedir.
