Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuruda 5 Bin TL Üzerinde Harç Zorunluluğu: Adalet, Parası Olanın Mı?
Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) bireysel başvuru, temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen bireyler için son çaredir. Ancak, devletin koyduğu harç engeli, bu yolun dar ve geçilmez bir hale getirilmesine sebep olmaktadır. Günümüzde, bireysel başvuru yapmak isteyen bir vatandaşın 5 bin TL’den fazla bir harç ücreti yatırmaya zorlanması, adaletin sadece ekonomik gücü olanlar için erişilebilir bir lüks haline geldiğini göstermektedir.
Son yatırdığımız harç 5.064,40 TL oldu.
Bireysel Başvurunun Önemi ve Erişilebilirlik Sorunu
Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru mekanizmasını, hak ihlallerine karşı son güvence olarak oluşturmuştur. Ancak, yüksek harç bedelleri bu yolu zımnen kapatmaktadır. Bir işçi, bir emekli, bir öğrenci ya da asgari ücretle geçinen bir vatandaş için 5 bin TL gibi bir meblağ, hak aramayı imkânsız hale getirebilir. Oysa adalet, ancak herkesin eşit koşullarda hak arayabildiği bir sistemde var olabilir.
Bir hukuk devletinde yargı yolları herkes için açık olmalıdır. Mali engellerin getirilmesi, başvuru hakkının ortadan kaldırılması anlamına gelir. Bu durum, “hak arama özgürlüğü”nün zımnen yok edilmesi ve bireyin devlet karşısında çaresiz bırakılması demektir.
Hak Aramak Lüks Hale Mi Geldi?
Anayasa’nın 36. maddesi açıkça belirtmektedir:
“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir.”
Peki, yüksek harçlar bu anayasal teminata uygun mudur? Elbette hayır.
Bireysel başvuru hakkı, ayrıcalıklı bir hak değildir, anayasal bir haktır. Devletin vatandaşlarından, haklarını aramaları için bütçelerini zorlayacak meblağlar istemesi, hukuki eşitliği bozar. Bu, açıkça adaletin ticarileşmesi anlamına gelir.
Özellikle düşük gelirli bireyler için 5 bin TL, kira, faturalar ve temel ihtiyaçların karşılanmasına yetecek bir tutardır. İnsanlara, “ya geçim ya da adalet” tercihi yaptırmak, sosyal devlet ilkesine de aykırıdır.
Anayasa Mahkemesi’nin Rolü ve Zorunluluğu
Anayasa Mahkemesi, hak ihlalleri karşısında bireyin son umududur. Ancak, bu umudun sadece belli bir maddi güce sahip olanlar için geçerli olması, hukuki eşitlik ilkesine açıkça aykırıdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) bireysel başvuru yaparken para ödenmezken, Türkiye’de 5 bin TL gibi yüksek bir bedel istenmesi hangi hukuki gerekçeyle açıklanabilir?
Daha da kötüsü, bir kişi eğer 5 bin TL harcı yatıramıyorsa başvurusu usulden reddedilecek ve hak ihlaline uğramış olmasına rağmen hiçbir inceleme yapılmadan adalete erişimi engellenecektir.
